हिंदूंच्या 10 सर्वात जुनी मंदिराची माहिती जाणून घ्या

प्रंबनन मंदिर (मध्य जावा इंडोनेशिया): हे मध्य जावा, इंडोनेशिया येथे स्थित एक हिंदू मंदिर आहे. प्राचीन काळी, इंडोनेशियाचा राज्य धर्म हिंदू आणि नंतर बौद्ध होता. परंतु इस्लामच्या उदयानंतर ते आता मुस्लिम राष्ट्र आहे. ब्रह्मा, विष्णू आणि शिव यांना समर्पित हे मंदिर 9व्या शतकात बांधले गेले असे मानले जाते. मंदिराच्या भिंतींवर धार्मिक कथा आणि भव्य कोरीव काम केलेले आहे.

मुन्नेश्वरम मंदिर (मुन्नेश्वरम, श्रीलंका): या मंदिराचा इतिहास रामायण काळाशी जोडलेला आहे. या मंदिर संकुलात पाच मंदिरे आहेत, त्यापैकी सर्वात मोठे आणि सुंदर मंदिर भगवान शिवाचे आहे. असे म्हणतात की पोर्तुगीजांनी या मंदिरावर दोनदा हल्ला करून त्याचे नुकसान करण्याचा प्रयत्न केला पण ते मंदिराला कोणतीही हानी पोहोचवू शकले नाहीत. श्रीलंकेच्या मान्यतेनुसार, रावणाचा वध केल्यानंतर भगवान श्रीरामांनी या ठिकाणी भगवान शिवाची पूजा केली.

चार धाम मंदिर: बद्रीनाथ (उत्तराखंड), द्वारका (गुजरात), जगन्नाथपुरी (ओरिसा) आणि रामेश्वर (तामिळनाडू) यांना बडा चार धाम म्हणतात. हिंदू धर्मात या यात्रेला विशेष महत्त्व आहे. ही ठिकाणे सर्वात प्राचीन मानली जातात आणि येथे असलेली मंदिरे देखील अतिशय प्राचीन मानली जातात. मात्र, काळाच्या पडझडीनंतर आणि आक्रमकांनी या ठिकाणची मंदिरे उद्ध्वस्त केल्यानंतर येथे पुनर्बांधणीचे काम सुरू आहे. परंतु सध्याच्या स्वरूपात येथे असलेली सर्व मंदिरे 9व्या ते 11व्या शतकात बांधली गेली आहेत.

सोमनाथ मंदिर : सोमनाथ मंदिर सर्वात जुने मानले जाते कारण त्याचा उल्लेख ऋग्वेदातही आहे. ऋग्वेदाची रचना 7000 ते 1500 ईसापूर्व म्हणजे 9 हजार वर्षांपूर्वी झाली असे इतिहासकार मानतात. यूनेस्को ने 1800 ते 1500 ईसापूर्व ऋग्वेद प्रकाशित केला आहे. सांस्कृतिक वारशाच्या यादीत 30 हस्तलिखितांचा समावेश करण्यात आला आहे. हे उल्लेखनीय आहे की युनेस्कोच्या 158 च्या यादीत भारताच्या महत्त्वाच्या हस्तलिखितांच्या यादीत 38 आहे. मात्र, हे मंदिर आक्रमकांनी उद्ध्वस्त केले आणि आता अस्तित्वात असलेले मंदिर फार जुने नाही.

शनि शिंगणापूर : देशात सूर्यपुत्र शनिदेवाची अनेक मंदिरे आहेत. त्यापैकी एक महाराष्ट्रातील अहमदनगर जिल्ह्यातील शिंगणापूरचे प्रमुख शनि मंदिर आहे. या जगप्रसिद्ध शनि मंदिराचे वैशिष्ट्य म्हणजे येथे वसलेली शनिदेवाची दगडी मूर्ती कोणत्याही छत किंवा घुमटाशिवाय खुल्या आकाशाखाली संगमरवरी मचाणावर विराजमान आहे. हे मंदिर देखील खूप प्राचीन मानले जाते. त्याची पुरातनता कोणालाच माहीत नाही.

अजिंठा-एलोराची मंदिरे: अजिंठा-एलोराची लेणी महाराष्ट्रातील औरंगाबाद शहराजवळ आहेत. मोठमोठे खडक कापून या गुहा बनवण्यात आल्या आहेत. अजिंठा येथे 29 आणि एलोरामध्ये 34 लेणी आहेत. या लेण्यांना जागतिक वारसा म्हणून संरक्षित करण्यात आले आहे. हे राष्ट्रकूट घराण्याच्या शासकांनी बांधले होते. या गुहांच्या गूढतेवर अजूनही संशोधन सुरू आहे. येथे ऋषी-मुनी उत्कट तपश्चर्या आणि तपस्या करीत असत. सह्याद्रीच्या डोंगररांगांवर असलेल्या या 30 लेण्यांमध्ये सुमारे 5 प्रार्थनागृहे आणि 25 बौद्ध विहार आहेत. घोड्याच्या नालच्या आकारात बांधलेल्या या लेण्या अतिशय प्राचीन आणि ऐतिहासिक महत्त्वाच्या आहेत. हे 200 BC ते 650 ई  पर्यंत बौद्ध धर्माचे चित्रण करतात. या लेण्यांमध्ये हिंदू, जैन आणि बौद्ध या तीन धर्मांप्रती दाखविलेल्या श्रद्धेच्या त्रिवेणी संगमाचा प्रभाव दिसून येतो. दक्षिणेकडील 12 लेणी बौद्ध धर्मावर आधारित आहेत (महायान पंथावर आधारित), मध्यभागी 17 लेणी हिंदू धर्मावर आधारित आहेत आणि उत्तरेकडील 5 लेणी जैन धर्मावर आधारित आहेत.

खजुराहो मंदिर: त्या काळातील राजाने सहवासाला समर्पित मंदिरांची मालिका बांधण्याची कोणत्या कारणे केली  होती? हे गूढ अजूनही कायम आहे. खजुराहो हे भारतातील मध्य प्रदेश प्रांतातील छतरपूर जिल्ह्यात वसलेले एक छोटेसे शहर असले तरी सर्वाधिक भेट दिलेल्या आणि भेट दिलेल्या पर्यटन स्थळांमध्ये जर कोणते नाव येत असेल तर ते खजुराहो आहे. खजुराहो हे भारतीय आर्य स्थापत्य आणि स्थापत्यकलेचे अद्वितीय उदाहरण आहे. चंदेल शासकांनी ही मंदिरे 900 ते 1130 इसवी सनाच्या दरम्यान बांधली. इतिहासातील या मंदिरांचा सर्वात जुना उल्लेख अबू रिहान अल-बिरुनी (इ.स. 1022) आणि अरब प्रवासी इब्न बतूता यांनी केला आहे. कलेचे जाणकार असलेल्या चंदेला राजांनी सुमारे 84 अनोखी आणि अप्रतिम मंदिरे बांधली होती, परंतु आतापर्यंत त्यापैकी फक्त 22 मंदिरे सापडली आहेत. ही मंदिरे शैव, वैष्णव आणि जैन पंथांची आहेत.

इतर मंदिरे: बृहदेश्वर मंदिर तामिळनाडू, तिरुपती बालाजी, चेन्नाकेशव मंदिर कर्नाटक, तुंगनाथ मंदिर उत्तराखंड, इ. कुंभेश्वर तामिळनाडू, वरदराज पेरुमल मंदिर, कोणार्क सूर्य मंदिर ओडिशा, ओरछा मंदिर मध्य प्रदेश, विरुपाक्षे मंदिर हंपी कर्नाटक, श्री रंगनाथ स्वामी मंदिर 

अस्वीकरण (Disclaimer) : या लेखात दिलेली माहिती आणि उपाय सामान्य सामान्य माहितीवर आधारित आहे. या माहितीची पूर्णता, विश्वासार्हता आणि अचूकता याबाबत वेबदुनिया कोणतीही हमी देत ​​नाही. अधिक माहितीसाठी संबंधित तज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा.

Edited by - Priya Dixit