(२५ हजार फूटांवरून) सूर्य पाहिलेला माणूस

जमिनीवरून सूर्यग्रहण पाहणे काही विशेष नाही. पण तब्बल २५ हजार फूटांवरून 'ग्रासलेला' सूर्य पाहिल्यानंतर 'जीवनाचे सार्थक झाले', ही केंद्र सरकारच्या विज्ञान प्रसार या संस्थेचे वरिष्ठ शास्त्रज्ञ अरविंद रानडे यांची प्रतिक्रिया ऐकल्यानंतर त्यांच्या भाग्याचा हेवा वाटल्याशिवाय रहाणार नाही. हनुमानाने त्याच्या लहानपणी सूर्याचा घास घेण्यासाठी अवकाशात उड्डाण करून त्याला पकडण्याचा प्रयत्न केल्याची पौराणिक कथा तर आपल्याला माहितीच आहे. आजच्या आधुनिक हनुमंतांनीही तसाच काहीसा प्रयत्न शतकातील सर्वांत मोठ्या सूर्यग्रहणाच्या निमित्ताने केला आणि या टीमचे सदस्य होण्याचा मान श्री. रानडेंना मिळाला.

आग्रा येथील हवाई दलाच्या तळावरून श्री. रानडे यांनी पहाटे पाचच्या सुमारास आकाशात एएन १३ या जातीच्या कार्गो विमानातून आपल्या दहा सहकार्‍यांसह आकाशात उड्डाण केले, तेव्हा एक नवा इतिहास घडत होता. गेल्या अनेक दिवसांपासूनचे त्यांचे परिश्रम सार्थकी लागण्याचा हा क्षण होता. हे ग्रहण ऐन मान्सूनकाळात दिसणार असल्याने ढगांचा अडसर ठरण्याची शक्यता आधीच वर्तवली जात होती. म्हणूनच ढगांच्याही वर जाऊन हे ग्रहण पाहण्याची कल्पना सुचली आणि त्यातून हे सगळे साकारले.

श्री. रानडे यांच्याबरोबर या विमानात विज्ञान प्रसारचे संचालक विनय कांबळे, उदयपूर सोलर ऑब्झर्व्हेटरीचे चार शास्त्रज्ञ आणि दूरदर्शनचे चार कर्मचारी होते. फोटो आणि व्हिडीओ या दोन पद्दतीने सूर्याला 'कवेत' घेण्यात येणार होते. त्याचवेळी दूरदर्शनवर त्याचे लाईव्ह प्रक्षेपणही दाखविले जाणार होते. पण जितक्या सहजपणे दाखवले तेवढ्या सहजपणे ते घडले नाही. त्यासाठी अनेक दिवसांपासून तयारी सुरू होती. हे ग्रहण सूर्यग्रहणाच्या केंद्रीय रेषेवरूनच कव्हर करण्यात येणार होते. ही रेषा सूरत, बडोदा, इंदूर, भोपाळ, जबलपूर, अलाहाबद, वाराणसी, पाटणा व सिलीगुडी अशी जाणार होती. आकाशात अगदी वर जायचे असल्याने ऑक्सिजन मास्कसह मेडिकल किटही जवळ ठेवण्यात आले होते.

PTI

PTI