suvichar
✕

Biography of Sant Dnyaneshwar Maharaj :संत ज्ञानेश्वर महाराज जीवनी

Updated: रविवार, 12 मार्च 2023 (17:27 IST)
 
'होय, का नाही' म्हणत गोरा उठला आणि त्या काठीने तिथे उपस्थित असलेल्या प्रत्येक महात्माच्या डोक्यावर मारू लागला. त्यापैकी काहींनी ते विनोद म्हणून घेतले, तर काहींनी रहस्य म्हणून. पण नामदेवांना वाईट वाटले की एक कुंभार आपल्यासारख्या संतांची काठीने परीक्षा घेत आहे. त्याच्या चेहऱ्यावर रागाची झलकही दिसत होती. त्याची पाळी आल्यावर गोरा कुंभारांनी त्यांच्या डोक्यावर काठी ठेवून म्हणाले , 'हे भांडे कच्चे आहे.' 
 
मग भावपूर्ण स्वरात नामदेवांना म्हणाले - 'तपस्वी श्रेष्ठ, तू नक्कीच संत आहेस, पण तुझ्या हृदयातील अहंकाराचा साप अजून मेलेला नाही, त्यामुळे तुझे लक्ष लगेच मान-अपमानाकडे जाते. सद्गुरू तुम्हाला मार्गदर्शन करतील तेव्हाच हा साप मरेल.' संत नामदेवांना जाणवले. उत्स्फूर्त ज्ञानातील त्रुटी पाहून त्यांनी संत विठोबा खेचरा यांच्याकडून दीक्षा घेतली, ज्याने शेवटी त्यांच्या आंतरिक अहंकाराचा नाश केला. नामदेवांना आज सर्वजण ओळखतात, पण गोरा हा पायाच्या दगडासारखा आजही लोकांच्या नजरेतून नाहीसा झाला आहे, तर नामदेवांना अहंकारमुक्त करण्यात त्यांचा मोठा वाटा होता. खरे सांगू नामदेवांचे खरे गुरु गोरा होते. अखेर त्यांच्या सांगण्यावरूनच नामदेवांनी विठोबा खेचराकडून दीक्षा घेतली. महाराष्ट्रातील प्रसिद्ध संत ज्ञानेश्वर नामदेवजींचे गुरु होते.
 
ज्ञानेश्वरांची धाकटी बहीण मुक्ताबाई यांनाच या बाबतीत अधिक अधिकार आहे. अशी आख्यायिका आहे की एकदा एका खोडकराने ज्ञानेश्वरांचा अपमान केला. ते खूप दुःखी झाले आणि दार बंद करून खोलीत बसला. त्यांनी दार उघडण्यास नकार दिल्यावर मुक्ताबाईंनी त्यांना केलेली विनंती  ताटीचे अभंग मराठी साहित्यात प्रसिद्ध आहे.
 
मुक्ताबाई त्यांना म्हणतात - हे ज्ञानेश्वर ! माझ्यावर दया करा आणि दार उघडा. ज्याला संत व्हायचे आहे, त्याला जगाच्या गोष्टी सहन कराव्या लागतात. अभिमान नाहीसा झाला तरच श्रेष्ठता येते. जिथे दयाळूपणा राहतो तिथे महानता येते. तुला ब्रह्मा माणसातच दिसतो, मग तू कोणावर रागावणार? अशी अंतर्दृष्टी ठेवा आणि दार उघडा. जग अग्निमय झाले तर संताच्या मुखातून पाणी पडावे. अशा शुद्ध अंतःकरणाचा योगी सर्वांचे पाप सहन करतो. 
 
संत ज्ञानेश्वरांनी आपल्या हयातीत अयोध्या, वृंदावन, द्वारका, पंढरपूर, उज्जयिनी, प्रयाग, काशी, गया इत्यादी अनेक तीर्थक्षेत्रांची यात्रा केली. 'अमृतानुभव', 'चांगदेवपसष्टी', 'योगवसिष्ठ टिका' इत्यादी संत ज्ञानेश्वरांनी रचलेले आणखी काही ग्रंथ आहेत. अशा या महान संत ज्ञानेश्वरजींनी वयाच्या अवघ्या 21 व्या वर्षी जगाचा निरोप घेतला आणि समाधी घेतली आणि इ.स.1296 मध्ये आळंदी गावात देहत्याग केला.त्यानंतर 1540 मध्ये भव्य समाधी मंदिर बांधण्यात आले.
संतश्रेष्ट ज्ञानेश्वरांचे समाधीस्थळ म्हणून आळंदी प्रसिद्ध आहे. याला देवाची आळंदी असेही म्हणतात. (चोराची आळंदी या नावाचेही एक गाव आहे.) पुण्यापासून आळंदी अवघ्या पंचवीस किलोमीटरवर आहे.
 
वारकरी भक्तांसाठी तसेच समस्त मराठी जनांसाठी आळंदीला मोठे महत्त्व आहे. ज्ञानेश्वरांनी वयाच्या . 
त्यांच्याशिवाय येथे विठ्ठल रखुमाई, राम, कृष्ण, मुक्ताई यांची मंदिरेही येथे आहेत. आषाढी व कार्तिकी एकादशीला येथे मोठी यात्रा भरते. आषाढात येथून ज्ञानेश्वरांची पालखी पंढरपूरला जाते.
 
ज्ञानेश्वर महाराजांना आपल्या तपसामर्थ्याचा प्रभाव दाखविण्यासाठी वाघावरून आलेल्या चांगदेवाचे गर्वहरण करण्यासाठी ज्ञानेश्वर महाराजांनी भिंत चालवून दाखविल्याची आख्यायिका आहे. ती भिंत येथे आहे.
 
ज्ञानेश्वरांची आरती
 आरती ज्ञानराजा महाकैवल्य तेजा
सेविती साधुसंत मनू वेधला माझा ॥ १ ॥
 
लोपले ज्ञान जगी, हित नेणती कोणी,
अवतार पांडुरंग, नाम ठेवीले ज्ञनी ॥ २ ॥
 
कनकाचे ताट करी, उभ्या गोपिका नारी,
नारद तुम्बरहू, साम गायन करी ॥ ३ ॥
 
प्रकट गुह्य बोले, विश्व ब्रह्मची केले,
रामा जनार्दनी, पायी टकची ठेले ॥ ३ ॥

Edited By - Priya Dixit   
 
 

सर्व पहा

नाशिक-त्र्यंबकेश्वर सिंहस्थ कुंभमेळा: महत्त्वाच्या तारखा, परंपरा आणि भाविकांसाठी माहिती

तुळशीची पूजा करताना कोणत्या परंपरा पाळल्या जातात? धार्मिक महत्त्व जाणून घ्या

Lakshmi Pujan 2026 Wishes in Marathi Images लक्ष्मीपूजन शुभेच्छा फोटो मराठी

Bhaubeej 2026 Wishes In Marathi भाऊबीज शुभेच्छा संदेश मराठी

मारुतीरायाची कृपा प्राप्त करण्यासाठी मंगळवारी या प्रकारे आराधना करावी

सर्व पहा

१०० रुपयांत धनत्रयोदशी पूजा आणि सोने-चांदी न घेता समृद्धी आणणारे ५ उपाय

अज्ञानापोटी लक्ष्मीचा अनादर नका करू! झाडू चौरस्त्यावर फेकण्यामागील अंधश्रद्धा उघड

केसातील कोंड्यावर उपाय जाणून घ्या

नोकरी करणाऱ्या महिलांसाठी ५-स्टेप स्किन केअर रुटीन; त्वचा दिसेल चमकदार आणि तजेलदार!

विषारी हवा फुफ्फुसांसह हृदय आणि मेंदूलाही पोहोचवते नुकसान; आरोग्याची अशी घ्या काळजी!

पुढील लेख
Show comments