SpaceX चे ४,००० किलो वजनाचे रॉकेट चंद्रावर आदळले: NASA च्या मते पृथ्वीला कोणताही धोका नाही

'आइन्स्टाईन क्रेटर'जवळ धडक; दुर्बिणीतूनही निरीक्षण करणे कठीण

ही धडक चंद्रावरील 'आइन्स्टाईन क्रेटर' (Einstein Crater) जवळ झाली. हा भाग चंद्राच्या अशा गोलार्धावर आहे जिथे सूर्यप्रकाश असतो आणि जो पृथ्वीवरून दिसतो. मात्र, शास्त्रज्ञांनी नमूद केले की सामान्य दुर्बिणीतून या घटनेचे निरीक्षण करणे अशक्य होते, कारण धडकेमुळे निर्माण झालेला प्रकाशझोत (flash) अत्यंत क्षीण होता.

केंब्रिज विद्यापीठातील खगोलशास्त्रज्ञ डॉ. मॅट बोथवेल यांच्या मते, या धडकेमुळे चंद्रावरील धुळीचा एक प्रचंड लोट (plume) उडाला असण्याची शक्यता आहे; ही धूळ १०० किलोमीटर उंचीपर्यंत गेली आणि काही मिनिटांपर्यंत तशीच तरंगत राहिली.

छायाचित्रांची प्रतीक्षा; ऑर्बिटर्स माहिती (डेटा) जारी करणार

ही घटना घडली तेव्हा चंद्राभोवती प्रदक्षिणा घालणारे कोणतेही अंतराळयान ही घटना टिपण्यासाठी योग्य स्थितीत नव्हते, त्यामुळे कोणतीही थेट (live) छायाचित्रे उपलब्ध नाहीत. दक्षिण कोरियाचे 'दानुरी' (Danuri) ऑर्बिटर आणि NASA चे 'लूनर रिकॉनिसन्स ऑर्बिटर' (LRO) आगामी काळात धडक झालेल्या ठिकाणावरून जातील आणि छायाचित्रे घेतील. जुन्या आणि नवीन छायाचित्रांची तुलना करून शास्त्रज्ञ चंद्राच्या पृष्ठभागावरील नवीन खुणेची ओळख पटवतील. 

चंद्रावर आधीच १९० टन कचरा (अवशेष) जमा

या धडकेनंतर, चंद्रावरील मानवनिर्मित वस्तूंची संख्या—मग त्या तिथेच सोडलेल्या असोत किंवा कोसळलेल्या—सुमारे ३,००० पर्यंत पोहोचली आहे. त्यांचे एकूण वजन सुमारे १९० टन इतके झाले आहे.

सप्टेंबर १९५९ मध्ये, सोव्हिएत युनियनचे 'लुना २' (Luna 2) हे चंद्राच्या पृष्ठभागावर पोहोचणारे पहिले मानवनिर्मित यान ठरले. याव्यतिरिक्त, केवळ नासाच्या (NASA) 'अपोलो' मोहिमेशी संबंधित ७९६ वस्तू चंद्रावर अस्तित्वात आहेत.

चंद्रावर वातावरण किंवा सजीवसृष्टी नसल्यामुळे, या अवशेषांमुळे तिथल्या कोणत्याही परिसंस्थेला हानी पोहोचत नाही. तरीही, शास्त्रज्ञांना अशी चिंता वाटते की भविष्यात चंद्रावरील वाढत्या हालचालींमुळे (वाहतुकीमुळे) अपोलो मोहिमेची ऐतिहासिक लँडिंग स्थळे खराब होऊ शकतात आणि नवीन अंतराळयानांच्या धडकेचा धोका वाढू शकतो.

या धडकेचा नासा आणि शास्त्रज्ञांना काय फायदा होईल?

'सायन्स म्युझियम'मधील 'हेड ऑफ स्पेस' (अंतराळ विभागाच्या प्रमुख) लिबी जॅक्सन यांच्या मते, शास्त्रज्ञांसाठी हा अत्यंत रोमांचक प्रयोग आहे कारण रॉकेटचा वेग, वजन आणि आकार याबद्दलची माहिती आधीच उपलब्ध होती.

साधारणपणे, जेव्हा एखादा नैसर्गिक उल्कापिंड चंद्रावर आदळतो, तेव्हा शास्त्रज्ञांकडे त्याबद्दलची प्राथमिक माहिती नसते. या धडकेमुळे निर्माण झालेला नवीन खड्डा (क्रेटर) आणि उडालेल्या धुळीचा थर यांचा अभ्यास करून, शास्त्रज्ञांना अब्जावधी वर्षांपूर्वी चंद्र आणि आपली सूर्यमाला कशी तयार झाली, याबद्दल महत्त्वाची माहिती मिळू शकेल.

वरचा भाग (Upper Stage) कोसळला, तर बूस्टर १८ व्या उड्डाणासाठी सज्ज

स्पेसएक्सच्या (SpaceX) 'फाल्कन ९' रॉकेटचा खालचा भाग पुन्हा वापरण्यायोग्य असतो; याला 'बूस्टर' म्हटले जाते आणि तो पृथ्वीवर परत येतो. ज्या रॉकेटचा वरचा भाग मार्ग भरकटून चंद्रावर आदळला, त्याच रॉकेटचा खालचा बूस्टर १० ऑगस्ट रोजी १८ व्यांदा प्रक्षेपित केला जाणार आहे. माहिती विभाग: अंतराळातील कचरा आणि 'आइन्स्टाइन क्रेटर'बद्दल जाणून घ्या...

अंतराळातील कचरा (Space debris) म्हणजे मानवाने अंतराळात पाठवलेल्या मोहिमांमुळे मागे राहिलेले रॉकेटचे तुकडे, निकामी झालेले उपग्रह आणि इतर टाकाऊ वस्तू. दुसरीकडे, 'आइन्स्टाइन क्रेटर' हा चंद्राच्या पश्चिम कडेला असलेला एक मोठा खड्डा आहे, ज्याचा व्यास सुमारे १७० किलोमीटर आहे.