महाराष्ट्रातील अशी ५ प्राचीन मंदिरे, जिथे उन्हाळ्यातही जाणवतो कमालीचा थंडावा!

२. कोपेश्वर मंदिर, खिद्रापूर (कोल्हापूर)

कृष्णा नदीच्या काठावर वसलेले १२ व्या शतकातील कोपेश्वर मंदिर हे शिलाहार राजांच्या काळातील स्थापत्यकलेचा उत्कृष्ट नमुना आहे.

थंडाव्याचे कारण: हे मंदिर संपूर्णपणे काळ्या पाषाणात (कृष्णशिळा) बांधलेले आहे. मंदिराचा 'स्वर्गमंडप' वरून उघडा असला, तरी मुख्य गर्भगृहाची रचना अशी आहे की तिथे हवा खेळती राहते. काळ्या पाषाणाची उष्णता शोषून घेण्याची आणि थंडावा टिकवून ठेवण्याची क्षमता यामुळे उन्हाळ्यातही हे मंदिर आतून अगदी थंडगार असते.

३. अंबाबाई/महालक्ष्मी मंदिर (कोल्हापूर)

महाराष्ट्रातील साडेतीन शक्तिपीठांपैकी एक असलेल्या कोल्हापूरच्या करवीर निवासिनी महालक्ष्मी मंदिराचे बांधकाम ७ व्या शतकातील चालुक्य राजवटीतील आहे.

थंडाव्याचे कारण: हे मंदिर 'हेमाडपंथी' शैलीत आणि विस्तीर्ण काळ्या दगडांमध्ये बांधले गेले आहे. मंदिराचे खांब आणि भिंती प्रचंड जाड आहेत. यामुळे बाहेरील उष्णता मंदिराच्या आत प्रवेश करू शकत नाही. उन्हाळ्यात लाखो भाविकांची गर्दी असतानाही मुख्य गाभाऱ्यात एक वेगळाच सुखद गारवा अनुभवायला मिळतो.

४. अमृतेश्वर मंदिर, रतनवाडी (अहमदनगर)

कळसूबाई शिखराच्या पायथ्याशी आणि प्रवरा नदीच्या उगमस्थानाजवळ असलेले अमृतेश्वर मंदिर सुमारे १,२०० वर्षे जुने आहे.

थंडाव्याचे कारण: हे मंदिर डोंगररांगांच्या कुशीत आणि घनदाट झाडीत वसलेले आहे. पूर्णपणे दगडांवर नक्षीकाम करून बनवलेल्या या मंदिराच्या गर्भगृहात पाण्याचा जिवंत झरा (कुंड) आहे. या पाण्याच्या अस्तित्वामुळे आणि दगडांच्या विशिष्ट रचनेमुळे मे महिन्याच्या कडक उन्हातही गर्भगृह एसीसारखे थंड राहते.

५. प्राचीन महाबळेश्वर मंदिर (सातारा)

१६ व्या शतकात चंदा राव मोरे यांनी बांधलेले 'ओल्ड महाबळेश्वर' येथील शिवमंदिर अत्यंत पवित्र मानले जाते. येथे पाच नद्यांचा (कृष्ण, कोयना, वेण्णा, सावित्री आणि गायत्री) उगम होतो.

थंडाव्याचे कारण: महाबळेश्वर हे हिल स्टेशन असल्याने तिथे हवामान थंड असतेच, पण या मंदिराच्या आत असलेल्या 'पंचगंगा' कुंडातून सतत थंड पाण्याचा प्रवाह वाहत असतो. काळ्या पाषाणातील बांधकाम आणि सतत वाहणारे पाणी यामुळे उन्हाळ्यातही या मंदिरात जाताच प्रवासाचा सगळा थकवा दूर करणारा गारवा मिळतो.

आपल्या पूर्वजांनी विज्ञान आणि निसर्गाचा समतोल साधून या मंदिरांची निर्मिती केली आहे. सिमेंटचा वापर न करता केवळ दगड एकमेकांवर अडकवून केलेल्या या बांधकामामुळेच हा चमत्कार आजही पाहायला मिळतो.