अध्यात्माने भारलेला निसर्गरम्य, मार्कंडेय ऋषींच्या तपश्चर्येचे पवित्र स्थान मार्कंडेय पर्वत नाशिक

नाशिक हा महाराष्ट्रातील एक प्रसिद्ध धार्मिक आणि नैसर्गिक स्थळ असून जिल्ह्यातील वणी आणि कळवण परिसराच्या सीमेवर असलेला मार्कंडेय पर्वत हा धार्मिक, ऐतिहासिक आणि ट्रेकिंगच्या दृष्टीने अत्यंत महत्त्वाचा मानला जातो. समुद्रसपाटीपासून सुमारे ४,३८४ फूट उंचीवर असलेला हा डोंगर निसर्गरम्य आणि अध्यात्माने भारलेला आहे.

धार्मिक व पौराणिक महत्त्व

पौराणिक कथेनुसार, या पर्वताचा संबंध मार्कंडेय ऋषींशी जोडला जातो. या पवित्र भूमीवर त्यांनी कठोर तपश्चर्या केली होती, असे मानले जाते. या पर्वताला 'मार्कंडेय' हे नाव ज्यांच्यामुळे मिळाले, ते ऋषी मार्कंडेय यांनी याच ठिकाणी तपश्चर्या केली होती. भगवान शिवाने त्यांना यमाच्या पाशातून सोडवून अमरत्वाचा वर दिला, त्या कथेचा संदर्भ या स्थानाशी जोडला जातो. गडावर मार्कंडेय ऋषींची गुहा आणि मूर्ती आजही पाहायला मिळते. 

तसेच पुराणांनुसार विशेषतः शिव महापुराण, मार्कंडेय ऋषी यांनी येथे तपश्चर्या केली. ते चिरंजीवी अमर मानले जातात. पर्वताच्या माथ्यावर मार्कंडेय ऋषींचे मंदिर आहे, जे भारतातील एकमेव असे मंदिर मानले जाते. शिवलिंग आणि नंदी महाराजांचे दर्शनही घेता येते.

ऐतिहासिक महत्त्व आणि रचना

हा केवळ एक धार्मिक पर्वत नसून शिवकाळातील एक महत्त्वाचा डोंगराळ किल्ला (गड) आहे. सप्तशृंगी गडाच्या संरक्षणासाठी आणि सभोवतालच्या परिसरावर लक्ष ठेवण्यासाठी या किल्ल्याचा वापर केला जात असे.गडावर अनेक पाण्याची टाकी (रॉक-कट टाके), जुने अवशेष आणि गुहा आहे.

ट्रेकर्ससाठी आकर्षण

समोरच दिसणारा प्रसिद्ध सप्तशृंगी गड आणि मार्कंडेय पर्वत हे एकमेकांसमोर उभे आहे. मार्कंडेय गडावरून सप्तशृंगी देवीच्या सुळक्याचे अत्यंत विहंगम दृश्य दिसते. पावसाळ्यात हा संपूर्ण डोंगर हिरवागार होतो आणि धुक्याच्या चादरीत हरवून जातो. गडाची चढण मध्यम स्वरूपाची असून शेवटच्या टप्प्यात काही उभ्या पायऱ्या आहे. 

आकर्षणे: खडकात कोरलेल्या पायऱ्या, गुहा आणि नैसर्गिक सौंदर्य, किल्ल्यावरील अवशेष, गुहा, नंदी मूर्ती, सप्तशृंगी गड, रावळ्या-जावळ्या गड यांचे विहंगम दृश्य. सोमवती अमावस्येला विशेष यात्रा भरते. 

मार्कंडेय पर्वत नाशिक जावे कसे? 

नाशिक शहरापासून साधारण ५5 ते ६० किमी. नाशिकवरून दिंडोरी-वणी मार्गे जाता येते. वणी जवळील 'मुलणे' हे या गडाच्या पायथ्याचे गाव आहे. मुलणे गावातून गडावर जाण्यासाठी पायवाट आहे.