महाराष्ट्राचा लोहगड किल्ला पुन्हा चर्चेत; सूर्यास्तानंतरचे आवाज आणि सावल्या! रहस्ये अजूनही उलगडलेली नाही

Lohagad Fort Lonavala : महाराष्ट्रातील लोणावळ्याजवळ असलेला ऐतिहासिक लोहगड किल्ला पुन्हा एकदा चर्चेत आला आहे. अलीकडेच एका पर्यटकाच्या मृत्यूनंतर, पोलीस या प्रकरणाचा विविध बाजूंनी तपास करत आहे. या दुःखद घटनेचा कोणत्याही अलौकिक शक्तीशी संबंध नसला तरी, यामुळे लोहगडाची शतकानुशतके जुनी रहस्ये आणि लोककथांकडे पुन्हा एकदा लक्ष वेधले गेले आहे. तसेच पुणे जिल्ह्यात असलेल्या या किल्ल्याचा इतिहास सुमारे २,००० वर्षांपूर्वीचा असून, त्याचा पाया सातवाहन काळात घातला गेला होता.

सह्याद्री पर्वतरांगांमध्ये वसलेला लोहगड एक सुंदर ट्रेकिंग स्थळ म्हणून ओळखला जातो. पण सुंदर पावसाळी दृश्यांमागे आणि मराठा साम्राज्याच्या गौरवशाली इतिहासामागे अनेक भयावह कथा आणि न उलगडलेली रहस्ये दडलेली आहे, जी दशकांपासून स्थानिक आणि पर्यटकांमध्ये सांगितली जात आहे.

२००० वर्षांचा इतिहास

लोहगड, ज्याचा शब्दशः अर्थ 'लोखंडी किल्ला' आहे, तो पुणे जिल्ह्यात आहे. पुणे जिल्ह्यात असलेल्या या किल्ल्याचा इतिहास सुमारे २,००० वर्षांपूर्वीचा आहे, ज्याचा पाया सातवाहन काळात घातला गेला. १०व्या ते १४व्या शतकादरम्यान त्याचा आणखी विस्तार झाला. पश्चिम घाटातील महत्त्वाच्या व्यापारी मार्गांवर लक्ष ठेवण्यासाठी ही एक अत्यंत मोक्याची लष्करी चौकी होती. कालांतराने, त्यावर निजामशाही, विजापूर सल्तनत आणि मुघलांचे नियंत्रण होते. तसेच १७व्या शतकात, छत्रपती शिवाजी महाराजांनी तो जिंकून मराठा साम्राज्याचा एक मजबूत संरक्षक बालेकिल्ला बनवला. मराठ्यांच्या विजयानंतर, या किल्ल्याचा खजिना आणि प्रशासकीय केंद्र म्हणूनही वापर केला गेला. नंतर, तो ब्रिटिश राजवटीखाली आला. आजही पर्यटक त्याच्या भव्य दरवाजांना आणि विंचूच्या शेपटीसारख्या दिसणाऱ्या 'विंचू काटा' खडकाला भेट देतात.

गणेश दरवाजाची भयानक कहाणी

किल्ल्याशी संबंधित सर्वात जास्त चर्चित कथा 'गणेश दरवाजा' या पहिल्या मुख्य दरवाजाभोवती फिरतात. स्थानिक लोककथेनुसार, मराठा काळातील एका अधिकाऱ्याला स्वप्न पडले की दरवाजाचा पाया शापित आणि अस्थिर आहे. तो मजबूत करण्यासाठी नरबळी देण्याची शिफारस करण्यात आली. असा दावा केला जातो की दरवाजा मजबूत करण्यासाठी एका पुरुष आणि एका स्त्रीला जिवंत पुरण्यात आले होते. आणखी एका कथेनुसार, 'सावळे' कुटुंबातील एका सदस्याने जवळच्या गावातील हक्क आणि विशेषाधिकारांच्या बदल्यात येथे स्वतःचा बळी दिला होता.

इतिहासकार काय म्हणतात?

इतिहासकार आणि पुरातत्वशास्त्रज्ञ स्पष्ट करतात की या कथांना दुजोरा देणारे कोणतेही लिखित किंवा अस्सल ऐतिहासिक दस्तऐवज अस्तित्वात नाही. ही केवळ एक मौखिक लोककथा आहे. जगभरातील अनेक प्राचीन किल्ले आणि पुलांच्या बांधकामाशी अशाच प्रकारच्या कथा निगडित आहे.

सूर्यास्तानंतरचे रहस्यमय आवाज आणि सावल्या!

लोहगड किल्ला ट्रेकर्स आणि पर्यटकांमध्येही लोकप्रिय आहे. काही पर्यटकांचा दावा आहे की, सकाळी त्यांना किल्ल्याच्या भिंतींवर अस्पष्ट सावल्या सरकताना दिसतात. ऑनलाइन ब्लॉगमध्ये असे नमूद केले आहे की, काही एकट्या पर्यटकांनी दूरवर एका रक्षकासारखी आकृती पाहिली, जी जवळ गेल्यावर इशारा करून अदृश्य झाली. पावसाळ्यात, जेव्हा किल्ला दाट धुक्यात आणि सोसाट्याच्या वाऱ्यात वेढलेला असतो, तेव्हा लोकांना शिट्टीचा आवाज, दूरवरून येणाऱ्या पावलांचे आवाज आणि विचित्र आवाज ऐकू आल्याचा दावा केला जातो. तथापि, शास्त्रज्ञ आणि तज्ञांचे म्हणणे आहे की हे किल्ल्याची रचना आणि डोंगरावरील सोसाट्याच्या वाऱ्यामुळे निर्माण होणाऱ्या प्रतिध्वनीमुळे होते.