तज्ज्ञांचा सल्ला: पेरणीपूर्वी ही कामे केल्यास उत्पादनात १५ ते २० टक्क्यांपर्यंत वाढ होऊ शकते

१. जमिनीची मशागत आणि नांगरणी

उन्हाळ्यात जमिनीची खोल नांगरणी करावी. यामुळे जमिनीच्या खालचा थर वर येतो आणि कडक ऊन्हामुळे जमिनीतील हानिकारक कीटक, त्यांचे कोष आणि बुरशी नष्ट होते. नांगरणीनंतर ढेकळे फोडून जमीन भुसभुशीत करावी, जेणेकरून पावसाचे पाणी जमिनीत व्यवस्थित मुरेल.

२. माती परीक्षण

पेरणीपूर्वी आपल्या शेतातील मातीचे परीक्षण करून घेणे सर्वात महत्त्वाचे आहे. माती परीक्षणावरून जमिनीमध्ये कोणत्या अन्नद्रव्यांची (नत्र, स्फुरद, पालाश) कमतरता आहे हे समजते. त्यानुसारच खतांचे अचूक नियोजन करता येते, ज्यामुळे खतांवरील नको असलेला खर्च वाचतो.

३. सेंद्रिय खतांचा वापर

शेवटच्या पाळीपूर्वी शेतात चांगले कुजलेले शेणखत, कंपोस्ट खत किंवा गांडूळ खत समप्रमाणात टाकावे. सेंद्रिय खतांमुळे जमिनीची जलधारण क्षमता (पाणी टिकवून ठेवण्याची क्षमता) वाढते आणि पिकाला आवश्यक असणारे सूक्ष्म अन्नद्रव्ये मिळतात.

४. योग्य बियाण्याची निवड आणि उगवण क्षमता तपासणे

बाजारातून बियाणे खरेदी करताना ते अधिकृत विक्रेत्याकडून आणि प्रमाणित केलेलेच घ्यावे. घरी ठेवलेले बियाणे वापरणार असल्यास, पेरणीपूर्वी त्याची उगवण क्षमता घरच्या घरी तपासून पहावी. कमीत कमी ७० ते ८० टक्के उगवण क्षमता असणारे बियाणेच पेरणीसाठी वापरावे.

५. बीजप्रक्रिया अत्यंत महत्त्वाचे

तज्ज्ञांच्या मते, बीजप्रक्रिया हा कमी खर्चात उत्पादनात वाढ करण्याचा सर्वात प्रभावी उपाय आहे. बुरशीनाशकाची प्रक्रिया: बियाण्याला लागणारी बुरशी रोखण्यासाठी थायरम, कार्बेन्डाझिम किंवा ट्रायकोडेर्माची प्रक्रिया करावी.

जिवाणू संवर्धकाची प्रक्रिया: कडधान्य पिकांसाठी 'रायझोबियम' आणि इतर पिकांसाठी 'अझोटोबॅक्टर' किंवा 'पीएसबी' (PSB) ची बीजप्रक्रिया करावी. यामुळे पिकाची मुळे जमिनीतील अन्नद्रव्ये सहज शोषून घेऊ शकतात.

६. हुमणी आणि इतर किडींचे नियंत्रण

ज्या भागात हुमणी अळीचा प्रादुर्भाव जास्त असतो, तिथे मान्सूनचा पहिला पाऊस पडल्यानंतर शेतात प्रकाश सापळे (Light Traps) लावावेत. यामुळे हुमणीचे भुंगेरे आकर्षित होऊन नष्ट होतात आणि पुढील पिढी तयार होत नाही.

तज्ज्ञांचा विशेष सल्ला: घाईघाईने पेरणी करू नका. कमीत कमी ७५ ते १०० मिमी चांगला पाऊस झाल्याशिवाय आणि जमिनीमध्ये पुरेशी ओल निर्माण झाल्याशिवाय पेरणीची घाई करू नका. ओलावा नसताना पेरणी केल्यास बियाणे वाया जाण्याची भीती असते. या मूलभूत गोष्टींचे पालन केल्यास पिकांची वाढ जोमदार होते, रोगराई कमी पडते आणि पर्यायाने उत्पादनात १५ ते २० टक्क्यांपर्यंत वाढ होऊ शकते.