नगदी पिकांपासून फळबागांपर्यंत: जाणून घ्या महाराष्ट्रातील समृद्ध शेती आणि प्रमुख पिके!

बाजरी (Bajra): कमी पावसाच्या आणि हलक्या जमिनीच्या भागात (उदा. नाशिक, अहमदनगर, धुळे) बाजरीचे उत्पादन मोठ्या प्रमाणावर घेतले जाते.  

भात / तांदूळ (Rice): जास्त पावसाच्या प्रदेशात, विशेषतः कोकण किनारपट्टी (रायगड, रत्नागिरी, सिंधुदुर्ग) आणि पूर्व विदर्भात (गोंदिया, भंडारा, गडचिरोली) भाताची लागवड केली जाते.  

गहू (Wheat): हे प्रामुख्याने रब्बी हंगामातील पीक असून काळ्या रेगूर जमिनीत चांगले येते (उदा. नाशिक, नागपूर, अहमदनगर).  

मका (Maize): अलिकडच्या काळात चारा, अन्न आणि इथेनॉल निर्मितीसाठी महाराष्ट्रात मक्याचे उत्पादन वेगाने वाढले आहे.  

२. नगदी पिके (Cash Crops)  

कापूस (Cotton): 'पांढरे सोने' म्हणून ओळखले जाणारे कापूस हे महाराष्ट्रातील अत्यंत महत्त्वाचे नगदी पीक आहे. विदर्भ, मराठवाडा आणि खानदेशात (जळगाव, यवतमाळ, अकोला) याची मोठी लागवड होते.  

ऊस (Sugarcane): काळ्या सुपीक जमिनीत आणि पाण्याची सोय असलेल्या भागात ऊस मोठ्या प्रमाणात घेतला जातो (उदा. कोल्हापूर, सांगली, सातारा, अहमदनगर).

३. तेलबिया (Oilseeds)  

सोयाबीन (Soybean): महाराष्ट्रातील प्रमुख तेलबिया पीक असून विदर्भ आणि मराठवाड्यात याची विक्रमी लागवड होते (उदा. लातूर, वाशीम, अमरावती).  
सूर्यफूल व करडई: मराठवाडा आणि सोलापूर भागात ही पिके प्रामुख्याने घेतली जातात.  
भुईमूग (Groundnut): पश्चिम महाराष्ट्र आणि खानदेशात भुईमुगाचे पीक घेतले जाते.  

४. कडधान्ये (Pulses)  

तूर (Tur/Arhar): खरीप हंगामातील महत्त्वाचे कडधान्य असून मराठवाडा व विदर्भात (उदा. यवतमाळ, लातूर) मोठ्या प्रमाणात पिकवले जाते.

हरभरा (Gram/Bengal Gram): रब्बी हंगामातील प्रमुख कडधान्य आहे.  

मूग आणि उडीद: खरीप हंगामात आंतरपीक किंवा स्वतंत्र पीक म्हणून घेतले जाते.  

५. फलोत्पादन व बागायती पिके (Horticulture)  

महाराष्ट्र हा फलोत्पादनात देशात अग्रेसर आहे:
आंबा (हापूस): कोकण प्रदेश (रत्नागिरी, सिंधुदुर्ग).
कांदा: नाशिक (लासलगाव), अहमदनगर, पुणे.  
द्राक्षे: नाशिक, सांगली, सोलापूर.  
डाळिंब: सोलापूर, सांगली, नाशिक, नगर.  
केळी: जळगाव (केळीचे आगार).  
संतरी: नागपूर आणि अमरावती (विदर्भ).

Edited By- Dhanashri Naik