Rainfed Farming जिरायती शेती म्हणजे काय? प्रमुख पिके, माहिती आणि वैशिष्ट्ये

मुख्य वैशिष्ट्ये
पावसावर अवलंबित्व: पिकांची वाढ आणि उत्पादन पूर्णपणे मान्सूनच्या पावसावर आणि त्याच्या वितरणावर अवलंबून असते.

एकच पीक पद्धत: वर्षातून बहुदा पावसाळ्यात (खरीप हंगाम) एकच पीक घेतले जाते. ओल टिकून राहिल्यास काही भागात रब्बी पीक घेतले जाते.

कमी खर्च व मर्यादित उत्पन्न: सिंचनाचा खर्च नसला तरी पावसाच्या अनिश्चिततेमुळे उत्पादनात चढ-उतार जास्त असतात.

जिरायती शेतीसाठी प्रमुख पिके
धान्य: ज्वारी, बाजरी, मका, नाचणी.
कडधान्ये: तुरी, मूग, उडीद, हरभरा, मठ.
गिर्यारोहण/गोंडस/गिर्या पिके व गतीशील पिके: भुईमूग, तीळ, कारळे, सोयाबीन, कापूस.

जिरायती शेतीत यश मिळवण्यासाठीच्या उपाययोजना
मृद व जल संधारण: बांधघाता घालणे, समपातळी चर खोदणे आणि शेततळी तयार करून पावसाचे पाणी जमिनीत जिरवणे.

कमी पाण्यावर येणाऱ्या जाती: दुष्काळरोधक आणि कमी कालावधीत तयार होणाऱ्या बियाण्यांचा (उदा. बाजरी, तुरीच्या सुधारित जाती) वापर करणे.

आच्छादन : पिकाच्या ओळींमध्ये तण, पिकाचे अवशेष किंवा प्लास्टिक वापरून जमिनीतील ओलावा टिकवून ठेवणे.

योग्य अंतर व आंतरपीक पद्धत: मुख्य पिका सोबत आंतरपीक (उदा. बाजरी + तूर किंवा कापूस + मूग) घेतल्यास पावसाने ताण दिला तरी एका पिकातून उत्पन्न मिळते.

Edited By- Dhanashri Naik