डाळ हा भारतीय आहारातील प्रथिनांचा मुख्य स्रोत आहे. मात्र, चुकीच्या पद्धतीने डाळ शिजवल्यामुळे त्यातील पोषक तत्वे नष्ट होऊ शकतात किंवा पचनास त्रास होऊ शकतो. डाळ शिजवताना होणाऱ्या प्रमुख चुका आणि योग्य पद्धत खालीलप्रमाणे आहे:
१. डाळ न भिजवणे (सर्वात मोठी चूक)
अनेकजण घाईमुळे डाळ थेट कुकरमध्ये लावतात. डाळीवर 'फायटिक ॲसिड' नावाचा एक थर असतो, जो शरीरातील लोह आणि कॅल्शियम शोषण्यास अडथळा निर्माण करतो.
योग्य पद्धत: डाळ शिजवण्यापूर्वी किमान ३० मिनिटे ते २ तास कोमट पाण्यात भिजत ठेवा. यामुळे डाळ लवकर शिजते आणि त्यातील पोषणमूल्ये वाढतात.
२. डाळीवर येणारा पांढरा फेस न काढणे
डाळ उकळताना त्यावर पांढऱ्या रंगाचा फेस येतो. यामध्ये 'प्युरीन' असते. हा फेस न काढल्यास शरीरात युरिक ॲसिड वाढू शकते, ज्यामुळे सांधेदुखीचा त्रास संभवतो.
योग्य पद्धत: शक्य असल्यास डाळ उघड्या भांड्यात शिजवा आणि वर आलेला फेस चमच्याने काढून टाका. कुकर वापरणार असाल तर पाणी उकळल्यावर फेस काढून मगच झाकण लावा.
३. फोडणीतल्या मसाल्यांचा अतिवापर
डाळ शिजवतानाच जास्त मसाले किंवा तेल टाकल्याने डाळीची नैसर्गिक चव आणि त्यातील एन्झाइम्सवर परिणाम होतो.
योग्य पद्धत: डाळ शिजवताना फक्त चिमूटभर हळद आणि थोडे हिंग वापरावे. हिंगामुळे डाळ पचायला हलकी होते.
४. पाण्याचे अयोग्य प्रमाण आणि अति-शिट्ट्या
डाळ जास्त वेळ किंवा जास्त आचेवर शिजवल्यास त्यातील 'व्हिटॅमिन बी कॉम्प्लेक्स' नष्ट होऊ शकते. तसेच खूप कमी पाणी वापरल्याने डाळ खाली लागून करपण्याची शक्यता असते.
संपूर्ण पोषण मिळवण्यासाठी योग्य पद्धत
स्वच्छता- डाळ ३-४ वेळा स्वच्छ पाण्याने धुवा. पॉलिश आणि पावडर निघून जाते.
भिजवणे- डाळीच्या प्रकारानुसार ३० मिनिटे भिजवा. गॅसची बचत आणि उत्तम पचन.
शिजवणे- मंद किंवा मध्यम आचेवर शिजवा. पोषणमूल्ये टिकून राहतात.
मीठ- डाळ पूर्ण शिजल्यावर शेवटी मीठ टाका. डाळ लवकर मऊ शिजते.
विशेष टिप्स:
लोखंडी कढई: डाळ शिजल्यानंतर तिला लोखंडी कढईत फोडणी दिल्यास शरीराला नैसर्गिक लोह मिळते.
लिंबाचा वापर: डाळ खाताना वरून लिंबू पिळा. लिंबातील व्हिटॅमिन सी मुळे डाळीतील प्रोटिन शरीरात चांगल्या प्रकारे शोषले जातात.
हिंग आणि जिरे: फोडणीत हिंग आणि जिऱ्याचा वापर आवर्जून करा, जेणेकरून गॅस किंवा पोटा फुगण्याचा त्रास होणार नाही.
या साध्या बदलांमुळे तुमची वरण-डाळ केवळ चविष्टच नाही, तर आरोग्यदायी सुद्धा होईल.
