दसरा २०२६: रावणाचा पुतळा जाळण्याची परंपरा केव्हा सुरू झाली, सर्वप्रथम पुतळा कोणी जाळला? इतिहास जाणून घ्या

पाटणा १९५५: याची पायाभरणी १९५४ मध्ये गांधी मैदानावर झाली आणि १९५५ पासून विस्थापित शीख कुटुंबांकडून या कार्यक्रमाचे आयोजन करण्यास सुरुवात झाली.

नागपूर: येथे पहिल्यांदाच दोरी आणि पायऱ्यांच्या साहाय्याने सुमारे ३५ फूट उंचीचा पुतळा उभारून त्याचे दहन करण्यात आले.

३. प्रादेशिक विविधता आणि उत्सवाचे प्रकार

उत्तर भारत

हिमाचल प्रदेश (कुल्लू): या आठवडाभर चालणाऱ्या उत्सवात पारंपरिक वेशभूषा आणि वाद्ये परिधान केलेल्या ग्रामदेवतांची मिरवणूक निघते आणि उत्सवाची सुरुवात रघुनाथजींच्या पूजेने होते.

पंजाब: नऊ दिवसांच्या उपवासानंतर पाहुण्यांचे पारंपरिक मिठाई आणि भेटवस्तू देऊन स्वागत केले जाते आणि मैदानावर जत्रा व रावण दहनाचे आयोजन केले जाते.

उत्तर प्रदेश (सहारनपूर): शाकंभरी देवी शक्तीपीठ येथे एक विशाल अश्विन जत्रा भरते आणि शिवालिक दरी मातेच्या नामजपाने दुमदुमते.

पूर्व भारत (दुर्गा पूजा)

बंगाल, ओडिशा आणि आसाम: येथे हा सण प्रामुख्याने दुर्गा पूजा म्हणून साजरा केला जातो. भव्य मंडपांमध्ये देवी दुर्गाच्या मूर्तींची स्थापना केली जाते आणि षष्ठी ते दशमीपर्यंत विशेष पूजा केली जाते.

विशेष परंपरा: विजयादशमीच्या दिवशी पुरुष 'कोलाकुली' (आलिंगन) करतात आणि महिला 'सिंदूर खेळ' खेळून देवीला अश्रूंनी निरोप देतात. या दिवशी नीलकंठ पक्षी दिसणे शुभ मानले जाते.

दक्षिण भारत (द्रविड प्रदेश)

तामिळनाडू, आंध्र प्रदेश आणि कर्नाटक: येथे रावण दहन केले जात नाही. नऊ दिवसांपर्यंत तीन देवींची (तीन दिवस लक्ष्मी, तीन दिवस सरस्वती आणि तीन दिवस दुर्गा) पूजा केली जाते. मुलांचे शिक्षण सुरू करण्यासाठी हा काळ शुभ मानला जातो.

म्हैसूर दसरा (कर्नाटक): संपूर्ण म्हैसूर पॅलेस दिव्यांनी सजवला जातो आणि सजवलेल्या हत्तींची एक भव्य मिरवणूक शहरात काढली जाते.

पश्चिम भारत

गुजरात: एक नक्षीदार मातीचा 'गरबो' (भांडे) हे देवीचे प्रतीक मानले जाते. गरबा आणि दांडिया रास ही येथील मुख्य आकर्षणे असून, या प्रसंगासाठी दागिने खरेदी करणे शुभ मानले जाते.

महाराष्ट्र: नऊ दिवस देवी दुर्गेची पूजा केल्यानंतर, दशमीला ज्ञानदेवता सरस्वतीची पूजा केली जाते. मुले त्यांच्या शिक्षणाच्या प्रारंभासाठी पूजा करतात आणि हा दिवस गृहप्रवेश व खरेदीसाठी शुभ मानला जातो.

मध्य भारत

छत्तीसगड (बस्तर): येथे दसरा रामाच्या विजयाला समर्पित नसून, कुलदेवता, माता दंतेश्वरीला समर्पित आहे. हा उत्सव ७५ दिवस चालतो, ज्याची सुरुवात 'कचिन गडी'ने होते आणि 'मुरिया दरबार' व 'ओहाडी पर्व'ने समारोप होतो.

वायव्य भारत

जम्मू आणि काश्मीर: येथे केवळ पाणी पिऊन ९ दिवस कडक उपवास पाळला जातो आणि तलावाच्या मध्यभागी असलेल्या प्रसिद्ध 'माता खीर भवानी' मंदिराला भेट देण्याची एक प्राचीन परंपरा आहे.