बुधवार, 4 फेब्रुवारी 2026
  1. धर्म
  2. सण-उत्सव
  3. दिवाळी 2025
Written By
Last Modified: शनिवार, 11 ऑक्टोबर 2025 (19:54 IST)

धन्वंतरी देव कोण आहेत? आयुर्वेदाचे जनक आणि त्यांचे महत्त्व

Diwali History
धन्वंतरी हे आयुर्वेदाचे जनक आणि देवांचे वैद्य आहेत. ते भगवान विष्णूचे अवतार मानले जातात आणि त्यांनी समुद्रमंथनाच्या वेळी अमृतकुंभ घेऊन प्रकट होऊन मानवांना आयुर्वेदाचे ज्ञान दिले. त्यांचे महत्त्व आरोग्य आणि उपचारांमध्ये आहे, कारण त्यांनीच आयुर्वेदाची निर्मिती केली. 
आश्विन महिन्याच्या कृष्ण पक्षातील त्रयोदशी तिथीला म्हणजेच धन त्रयोदशी किंवा धनत्रयोदशीला लक्ष्मी आणि भगवान कुबेर देव यांची पूजा करण्याची परंपरा आहे, जी सर्वांना धन आणि धान्य देतात. पौराणिक कथेनुसार भगवान धन्वंतरी यांचा जन्म आश्विन महिन्यातील कृष्ण पक्षातील त्रयोदशीला समुद्रमंथनाच्या वेळी झाला होता. यामुळेच धन त्रयोदशी हा दिवस भगवान धन्वंतरींचा जन्मदिवस म्हणूनही साजरा केला जातो.
धन्वंतरी हे भगवान विष्णूचे अवतार मानले जातात.
त्यांना देवांचे वैद्य म्हणून ओळखले जाते.
हिंदू पौराणिक कथेनुसार, समुद्रमंथनाच्या वेळी ते अमृतकुंभ घेऊन प्रकट झाले.
त्यांच्या हातात आयुर्वेद ग्रंथ, औषधी, जडीबुटी आणि शंख आहे. 
आयुर्वेदाचे जनक का म्हणतात?
भारतीय वैद्यक ग्रंथांमध्ये भगवान धन्वंतरी यांना आयुर्वेदाचे देव मानले जाते. समुद्रमंथनाच्या वेळी जेव्हा ते अमृत कलश घेऊन दिसले तेव्हा त्यांच्या हातात अमृत कलश सोबत औषधी पुस्तक होते. त्यांच्या औषधांच्या या पुस्तकात जगात अशी एकही गोष्ट उरलेली नाही, ज्याचा उल्लेख आणि रोगांच्या उपचारात उपयोग झाला नसेल.
भगवान धन्वंतरी यांचे आयुर्वेदात अतुलनीय योगदान आहे. असे मानले जाते की त्यांनी आयुर्वेदाची मूलभूत तत्त्वे स्थापित केली. यामुळेच त्यांना आयुर्वेदाचे जनक म्हटले जाते.ते आरोग्य प्रदान करणारे देवता मानले जातात आणि त्यांची पूजा केल्याने रोगमुक्ती मिळते अशी श्रद्धा आहे.  त्यांनी मानवांमध्ये आयुर्वेदाचे ज्ञान दिले, ज्यामुळे आज आरोग्य आणि उपचार पद्धतींचा मोठा वारसा निर्माण झाला. 
 
अस्वीकरण (Disclaimer) : या लेखात दिलेली माहिती आणि उपाय सामान्य माहितीवर आधारित आहे. या माहितीची पूर्णता, विश्वासार्हता आणि अचूकता याबाबत वेबदुनिया कोणतीही हमी देत ​​नाही. अधिक माहितीसाठी संबंधित तज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा.
 
Edited By - Priya Dixit