गुरूवार, 25 एप्रिल 2024
  1. लाईफस्टाईल
  2. बाल मैफल
  3. मराठी निबंध
Written By
Last Modified: बुधवार, 11 जानेवारी 2023 (22:31 IST)

Essay on Flag Code of India in Marathi : भारतीय ध्वज संहिता मराठी निबंध

flag
भारतीय ध्वज हे केवळ भारताच्या स्वातंत्र्याचे प्रतीक नाही, तर ते देशाप्रती लोकांच्या त्याग, भक्ती आणि प्रेमाचेही प्रतीक आहे. तिरंगा ध्वज पाहून आपल्या देशाचा अभिमान वाटतो. भारतीय सशस्त्र दल ध्वजाची प्रतिष्ठा राखण्यासाठी अथक परिश्रम करत आहे. त्यामुळे सर्वांनी हा अभिमान कायम ठेवण्यासाठी राष्ट्रध्वजाच्या योग्य प्रदर्शनावर लक्ष ठेवणे गरजेचे आहे. ज्यासाठी भारतीय ध्वज संहिता स्थापित करणे आवश्यक आहे.
 
भारताचा ध्वज संहिता ही प्रशासकीय संस्था नाही, ती भारताच्या राष्ट्रीय ध्वजाच्या योग्य वापरावर नियंत्रण ठेवणारे नियम आणि अधिवेशने आहेत. राष्ट्रध्वजाचा सन्मान आणि प्रतिष्ठा राखण्यात ती महत्त्वाची भूमिका बजावते. 26 जानेवारी 2002 रोजी भारतीय ध्वज संहिता लागू झाली, ज्याने ध्वजाचा सन्मान आणि प्रतिष्ठा राखण्यासाठी कोणत्याही निर्बंधाशिवाय तिरंगा प्रदर्शित करणे कायदेशीर केले.भारताचा ध्वज संहिता हा भारताच्या राष्ट्रध्वजाचे योग्य प्रदर्शन करण्यासाठी नियमांचा एक संच आहे.
 
आपल्या स्वातंत्र्याचे प्रतीक, आपला राष्ट्रध्वज संपूर्ण देशासाठी अभिमान आणि सन्मानाचे प्रतीक आहे. त्याचा अनादर करणे म्हणजे देशाच्या तसेच सर्व स्वातंत्र्यसैनिकांच्या बलिदानाचा अनादर करणे होय. त्यामुळे आपल्या राष्ट्रध्वजाची प्रतिष्ठा राखण्यासाठी काही नियम आणि कायदे आहेत. आम्ही त्याला "भारताचा ध्वज संहिता" म्हणतो.
 
ध्वज संहिता राष्ट्रध्वजाच्या योग्य वापराचे नियमन करते. राष्ट्रध्वजाची प्रतिष्ठा राखण्यासाठी ते मार्गदर्शक आहे. 26 जानेवारी 2002 रोजी ध्वजसंहिता लागू झाली. राष्ट्रध्वजाच्या योग्य वापराशी संबंधित सर्व कायदे आणि अधिवेशने एकत्रित करण्यासाठी ध्वज संहिता तयार करण्यात आली. देशातील प्रत्येक नागरिकाने ध्वजसंहितेचे पालन केले पाहिजे.
 
30 डिसेंबर 2021 रोजी ध्वज संहितेत दुरुस्त्या करण्यात आल्या, ज्याने मशीन-निर्मित, पॉलिस्टर ध्वजांना परवानगी दिली. त्यानंतर, 20 जुलै 2022 रोजी, ध्वज संहितेत दुरुस्ती करून ध्वज रात्रंदिवस फडकवण्याची परवानगी दिली. मात्र, पूर्वी तो फक्त सूर्योदय ते सूर्यास्तापुरता मर्यादित होता. स्वातंत्र्याच्या अमृत महोत्सवानिमित्त हर घर तिरंगा अभियान साजरा करण्यासाठी हे करण्यात आले आहे. उल्लंघनाच्या गंभीरतेनुसार, दोषींना तीन वर्षांपर्यंत तुरुंगवास, दंड किंवा दोन्हीही होऊ शकतात.
 
भारतीय ध्वज संहितेत तीन विभाग आहेत. राष्ट्रध्वजाचा सन्मान राखण्यासाठी ध्वजसंहिता आवश्यक आहे. ध्वजाला नेहमी आदराचे स्थान दिले पाहिजे असे कोडमध्ये नमूद केले आहे.हर घर तिरंगा मोहिमेमुळे 20 जुलै 2022 रोजी ध्वज संहितेत सुधारणा करण्यात आली. ध्वजसंहितेचे उल्लंघन केल्यास कठोर शिक्षेची तरतूद आहे.
 
भारतीय राष्ट्रध्वज हा आपला अभिमान आहे, तो जगभरातील आपल्या सर्व भारतीयांचे प्रतिनिधित्व करतो. त्यामुळे भारतीय नागरिक या नात्याने भारतीय ध्वज संहितेचे शिस्तबद्ध रीतीने पालन करून आपल्या राष्ट्रध्वजाचा सन्मान, सन्मान, प्रतिष्ठा आणि अभिमान राखणे हे आपल्या सर्वांचे कर्तव्य आहे.
 
भारतीय ध्वज संहिताची वैशिष्ट्ये
भारतीय ध्वज संहिता, 2002 मध्ये तीन विभाग आहेत. संहितेच्या भाग १ मध्ये राष्ट्रध्वजाचे सामान्य वर्णन दिले आहे. भाग II सार्वजनिक आणि खाजगी संस्था, शैक्षणिक संस्था आणि इतरांसाठी राष्ट्रध्वज प्रदर्शित करण्यासाठी नियम मांडतो. क्लॉज III हे निर्दिष्ट करते की केंद्र आणि राज्य सरकारांनी त्यांच्या एजन्सी आणि संघटनांसह राष्ट्रीय ध्वज कसा प्रदर्शित करायचा आहे. भारतीय ध्वज संहितेची काही वैशिष्ट्ये खालीलप्रमाणे आहेत:
 
1) तिरंग्याला कोणत्याही व्यक्ती किंवा वस्तूद्वारे सलामी दिली जाऊ शकत नाही किंवा त्याचा व्यावसायिक हेतूसाठी वापर केला जाऊ शकत नाही.
 
२) ध्वजाचा वापर फेस्टून म्हणून किंवा कोणतीही वस्तू सजवण्यासाठी करू नये.
 
3) ध्वज संहितेनुसार, तिरंगा नेहमी ठळकपणे प्रदर्शित केला पाहिजे आणि त्याला आदराचे स्थान दिले पाहिजे.
 
4) अधिकृत प्रदर्शनासाठी ध्वज सूचना आणि ब्युरो ऑफ इंडियन स्टँडर्ड्स नुसार असावा.
 
5) खराब झालेला तिरंगा खाजगीरीत्या जाळण्यात यावा किंवा त्याच्या प्रतिष्ठेनुसार नष्ट करावा.
 
6) जेव्हा एखाद्या राष्ट्रप्रमुखाचे किंवा प्रतिष्ठित व्यक्तीचे निधन होते किंवा राष्ट्रीय सन्मानाने अंत्यसंस्कार केले जातात तेव्हा शोक व्यक्त करताना आदराचे प्रतीक म्हणून तिरंगा अर्ध्यावर फडकवला जाऊ शकतो.
पूर्वीच्या भारतीय ध्वज संहितेनुसार, मशीन बनवलेल्या आणि पॉलिस्टर ध्वजांना परवानगी नव्हती. 30 डिसेंबर 2021 रोजी भारतीय ध्वज संहितेच्या दुरुस्तीमध्ये, कापूस, लोकर, रेशीम आणि खादी व्यतिरिक्त, पॉलिस्टरच्या हाताने विणलेले किंवा मशीनने बनवलेले ध्वज वापरण्यास परवानगी दिली होती.
 
हवामानाची पर्वा न करता सूर्योदयापासून सूर्यास्तापर्यंतच ध्वज प्रदर्शित करावा, असेही यापूर्वी नमूद करण्यात आले होते. हर घर तिरंगा मोहिमे अंतर्गत 20 जुलै 2022 रोजी आणखी एक दुरुस्ती करण्यात आली. त्यानुसार आता दिवसा किंवा रात्री घरी राष्ट्रध्वज फडकवण्याची परवानगी आहे.
 
Edited By - Priya Dixit