Dol Gyaras : का साजरी केली जाते डोल ग्यारस, महत्व जाणून घ्या

Publish: Thu, 16 Sep 2021 (13:17 IST) Updated: Thu, 16 Sep 2021 (13:19 IST)

कृष्ण जन्माष्टमीनंतर येणाऱ्या एकादशीला डोल ग्यारस म्हणतात. श्री कृष्णाच्या जन्माच्या अठराव्या दिवशी आई यशोदेने त्यांची जलपूजा (घाट पूजा) केली. हा दिवस डोल ग्यारस म्हणून साजरा केला जातो. जलपूजनानंतरच संस्कारांची सुरुवात होते. अनेक ठिकाणी याला सूरज पूजा म्हणतात आणि तर काही ठिकाणी दश्टोन पूजा. 

जलवा पूजन याला कुआं पूजा देखील म्हटलं जातं. या ग्यारसला परिवर्तिनी एकादशी, जलझूलनी एकादशी, वामन एकादशी इतर नावे देखील आाहेत. 

शुक्ल-कृष्ण पक्षाच्या एकादशी तिथीला, चंद्राच्या अकरा टप्प्यांचा सजीवांवर परिणाम होतो. परिणामी, शरीराची स्थिती आणि मनाची अस्वस्थता स्वाभाविकपणे वाढते. म्हणूनच उपवास करून आरोग्य राखणे आणि इष्ट पूजेद्वारे मनावर नियंत्रण ठेवणे ही एकादशी उपवासाची विधी आहे आणि प्रामुख्याने केली जाते.

डोल ग्यारस च्या निमित्ताने कृष्ण मंदिरांमध्ये पूजा केली जाते. श्रीकृष्णाची मूर्ती 'डोल' (रथ) मध्ये ठेवून मिरवणूक काढली जाते. या निमित्ताने अनेक गावे आणि शहरांमध्ये जत्रा, आणि सांस्कृतिक कार्यक्रम आयोजित केले जातात. यासह, भगवान राधा-कृष्णा यांचे सजवलेले डोल (रथ) मिरवणूक रुपात काढले जातात. यासोबत आखाडे आणि कलाकारांचे प्रदर्शन सर्वांना मंत्रमुग्ध करतात.

असो, एकादशी तिथीला (ग्यारस) सनातन धर्मात खूप महत्त्व मानले जाते. असे मानले जाते की जन्माष्टमीचे व्रत डोल ग्यारसचे व्रत केल्याशिवाय पूर्ण होत नाही. शुक्ल पक्षाची एकादशी एकादशीच्या तिथीमध्येही सर्वोत्तम मानली जाते. शुक्ल पक्षातील पद्मिनी एकादशीचे महत्त्व पुराणातही सांगितले आहे. असे म्हटले जाते की एकादशीपेक्षा अधिक फळदायी उपवास नाही. एकादशीच्या दिवशी शरीरात पाण्याचे प्रमाण जितके कमी असेल तितके उपवास पूर्ण करण्यात सात्त्विकता अधिक असेल.

जन्माष्टमीनंतर येणाऱ्या एकादशीला जलजुलनी एकादशी म्हणतात. या दिवशी, संध्याकाळ होताच, मंदिरांमध्ये बसलेल्या देवांच्या देवता चांदी, तांबे, पितळेपासून बनवलेल्या विमानामध्ये भक्तिमय सूरांमध्ये एकत्र येऊ लागतात. बहुतेक विमाने भक्तांनी खांद्यावर घेतली आहेत.

असे मानले जाते की पावसाळ्यात पाणी खराब होते, परंतु एकादशीच्या दिवशी परमेश्वराच्या जलाशयांमध्ये स्नान केल्यानंतर त्याचे पाणी शुद्ध होऊ लागते. मिरवणुकीत सर्व समाजांच्या मंदिरांची विमाने निघतात. विमान खांद्यावर घेऊन मूर्ती डोलतात. अशावेळी एकादशीला जल झुलानी म्हणतात.

एकादशीच्या दिवशी उपवास ठेवून श्रीकृष्णाची पूजा करण्याचा कायदा आहे. या व्रतामध्ये शुद्धतेची विशेष काळजी घेतली जाते. या व्रताचे पालन केल्याने सर्व प्रकारच्या इच्छा पूर्ण होतात आणि रोग आणि दुःख दूर होतात.

या दिवशी देव आपली कुशी घेतात, म्हणून याला स्थान परिवर्तनिनी एकादशी असेही म्हणतात. या दिवशी उपवास केल्याने एखाद्याला वाजपेय यज्ञाचे फळ मिळते. जी व्यक्ती भगवान विष्णूच्या वामन स्वरूपाची पूजा करते, तिन्ही जग त्याची पूजा करतात.