1. मराठी बातम्या
  2. महाराष्ट्र न्यूज
  3. आंतरराष्ट्रीय
  4. 4000 years ago egyptian princesses skeletons show skilled using bows and weapons

4 हजार वर्षांपूर्वीच्या राजकन्या युद्धकलेत पारंगत होत्या? ममींच्या अभ्यासातून धक्कादायक माहिती

इतिहासाच्या पुस्तकांमध्ये प्राचीन काळातील राजकन्यांचा उल्लेख बहुतांश वेळा राजेशाही थाटमाट, सौंदर्य आणि राजकीय विवाहांपुरता मर्यादित असल्याचे दिसून येते. मात्र, जुलै २०२६ मध्ये 'फ्रंटियर्स इन एन्व्हायर्नमेंटल आर्किओलॉजी' (Frontiers in Environmental Archaeology) या आंतरराष्ट्रीय वैज्ञानिक पत्रिकेत प्रसिद्ध झालेल्या एका सखोल अभ्यासाने हा ऐतिहासिक दृष्टिकोन पूर्णपणे बदलून टाकला आहे.
 
सुमारे ४,००० वर्षांपूर्वीच्या प्राचीन ईजिप्शियन राजकन्यांच्या ममींचा सखोल अभ्यास केला असता, या राजकन्या रणांगणात आणि युद्धकलेत अत्यंत पारंगत असल्याचा धक्कादायक पुरावा संशोधकांच्या हाती लागला आहे.
 
१. शतकाहून अधिक काळ विस्मृतीत गेलेला खजिना
सन १८९४ आणि १८९५ मध्ये प्रसिद्ध फ्रेंच पुरातत्वशास्त्रज्ञ जॅक दे मॉर्गन (Jacques de Morgan) यांनी काइरोच्या दक्षिणेला सुमारे ४० किलोमीटर अंतरावर असलेल्या दहशूर पिरॅमिड संकुलात संशोधन करताना काही प्राचीन राजेशाही ममींचा शोध लावला होता. यामध्ये ईजिप्तच्या १२ व्या राजवंशाचे सम्राट 'अमेनेमहत द्वितीय' (Pharaoh Amenemhat II) यांच्या चार मुली—राजकन्या इटा, खेनमेत, इटारेत, आणि सातहाथोरमेरीत तसेच राजकन्या नूब-होतेप यांच्या अवशेषांचा समावेश होता.
 
मात्र, १९१५ मध्ये या ममी काइरोच्या ईजिप्शियन म्युझियममध्ये आणल्यानंतर एका लाकडी पेटीत ठेवल्या गेल्या आणि केवळ 'मानवी अवशेष' एवढीच नोंद करून त्या तब्बल १०० वर्षे विस्मृतीत राहिल्या. सन २०२० मध्ये बेनी सुएफ युनिव्हर्सिटीच्या पुरातत्वशास्त्रज्ञ डॉ. झैनाब हशेश आणि त्यांच्या टीमने या पेटीचा पुनर्शोध लावून आधुनिक तंत्रज्ञानाच्या आधारे सखोल वैज्ञानिक अभ्यास सुरू केला.
 
२. हाडांच्या रचनेतील पुरावे आणि धनुर्विद्येचा सराव
संशोधकांनी जेव्हा या राजकन्यांच्या अस्थिरचनेचे क्ष-किरणांच्या आणि आधुनिक बायो-आर्किओलॉजिकल पद्धतींनी निरीक्षण केले, तेव्हा त्यांना अत्यंत धक्कादायक बाबी आढळून आल्या:
राजकन्या इटा (Princess Ita): मृत्युआढील वय २८ ते ३४ वर्षे. यांच्या वरच्या शरीरातील हाडांवर अत्यंत मजबूत स्नायू बंध आढळले, जे कट्यार आणि गदा यांसारख्या शस्त्रांच्या नियमित वापरामुळे होतात.
 
राजकन्या इटारेत (Princess Itaweret): मृत्युआढील वय २० ते ३४ वर्षे. यांच्या हाडांवर मिळालेल्या खुणांवरून त्या निष्णात धनुर्धर असल्याचे स्पष्ट झाले. धनुष्याची प्रत्यंचा वारंवार ताणल्यामुळे पाठीच्या आणि हाताच्या स्नायूंवर पडणाऱ्या ताणाचे स्पष्ट अवशेष त्यांच्या हाडांवर संरक्षित आहेत.
 
३. केवळ शोभेची शस्त्रे नव्हती, तर प्रत्यक्ष वापर!
पूर्वीच्या काळी इतिहासकारांचा असा समज होता की, राजकन्यांच्या थडग्यात सापडलेली कट्यारी, धनुष्य-बाण आणि गदा यांसारखी शस्त्रे केवळ धार्मिक विधी किंवा मृत्यूनंतरच्या प्रवासासाठी 'प्रतीकात्मक' म्हणून ठेवली जात असत. मात्र, या अभ्यासाने हा दावा पूर्णपणे मोडून काढला आहे.
 
"या राजकन्या केवळ शस्त्रांच्या नावाला मालकीण नव्हत्या, तर त्या धनुर्विद्या, शिकार आणि लष्करी स्वरूपाच्या कठीण शारीरिक प्रशिक्षणात सक्रिय भाग घेत असत. त्यांच्या हाडांची वाढ आणि स्नायूंचे विकासबंध हे स्पष्ट करतात की त्यांनी आयुष्यभर कठीण शारीरिक श्रम आणि शस्त्रास्त्रांचा सराव केला होता."
— डॉ. झैनाब हशेश (मुख्य संशोधक, बेनी सुएफ युनिव्हर्सिटी)
 
४. जखमांचे डाग आणि सैनिकी जीवनशैली
संशोधनात केवळ स्नायूंचा विकासच नाही, तर या राजकन्यांच्या शरीरावर झालेल्या गंभीर दुखापतींचे पुरावेही समोर आले आहेत:
फासळ्या आणि पायाची हाडे मोडणे: राजकन्या इटारेत यांच्या सांगाड्यात फासळ्या आणि पायाची हाडे मोडून पुन्हा जुळल्याचे पुरावे मिळाले आहेत. या दुखापती रणांगणातील किंवा शिकारीदरम्यान झालेल्या भीषण अपघातांकडे इशारा करतात.
 
प्रगत वैद्यकीय उपचार: दुखापती ज्या प्रकारे नीट जुळल्या आहेत, त्यावरून त्या काळात या राजकन्यांना अत्यंत उच्च दर्जाचे वैद्यकीय आणि शस्त्रक्रिया उपचार मिळाले असल्याचे स्पष्ट होते.
 
राजघराण्यातील आनुवंशिकता: अभ्यासात असेही आढळले की या सर्व राजकन्यांच्या पाठीच्या मणक्यात एक दुर्मिळ आनुवंशिक दोष होता, जो राजघराण्यातील आपापसातील विवाहांचा परिणाम होता.
 
निष्कर्ष
ममींच्या या अभ्यासाने इतिहासातील एका मोठ्या गैरसमजाला पूर्णविराम दिला आहे. ४ हजार वर्षांपूर्वीच्या ईजिप्शियन राजकन्या या केवळ सौंदर्याच्या आणि मखमली आयुष्याच्या प्रतीक नव्हत्या, तर हातात शस्त्र घेऊन शत्रूशी लढा देण्याची किंवा श्वापदांची शिकार करण्याची ताकद ठेवणाऱ्या 'वीरांगना' होत्या!
पुढील लेख
भूकंपामुळे नेपाळची भूमी हादरली, जाणून घ्या रिश्टर स्केलवर त्याची तीव्रता