कांदा साठवणुकीत होणारे नुकसान कमी करण्यासाठी शेतकऱ्यांनी काय करावे?
कांद्याची साठवणूक करताना मोड येणे, कांदा सडणे (बुरशी लागणे) आणि वजनात घट होणे यांमुळे मोठ्या प्रमाणात नुकसान होते. हे नुकसान टाळण्यासाठी आणि कांदा दीर्घकाळ टिकवण्यासाठी खालील उपाययोजना कराव्यात:
१. काढणीपूर्वी व काढणीच्या वेळची काळजी
योग्य वेळेत काढणी: शेतातील ५०% कांद्याची पात मान मोडून जमिनीवर पडल्यावरच कांद्याची काढणी करावी. अपरिपक्व किंवा अतिपक्व कांदा साठवणुकीत लवकर खराब होतो.
मान वाळवणे (Curing): कांदा काढल्यानंतर पात न छाटता २ ते ३ दिवस शेतातच ओळीने अशा प्रकारे ठेवावा, जेणेकरून एका पेंढीची पात दुसऱ्या पेंढीच्या कांद्याला झाकेल (कांद्याला थेट ऊन लागू नये).
पातीची छाटणी: मान चांगली सुकल्यानंतर मान २.५ ते ३ सें.मी. (१ इंच) अंतर ठेवून छाटावी. मान अगदी कांद्यालगत छाटू नये.
२. वर्गीकरण (Sorting & Grading)
साठवणुकीपूर्वी कांद्याची वर्गवारी करणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे.
जोड कांदे, डेंगळे आलेले (फूल आलेले), पोकळ मानांचे, दुखापत झालेले, सडलेले आणि पातळ सालीचे कांदे वेगळे काढावेत.
फक्त मध्यम ते मोठ्या आकाराचे, कडक आणि पूर्ण वाळलेली साठवणुकीयोग्य पात असणारेच कांदे साठवावेत.
३. साठवणूक गृहाची रचना (कांदा चाळ)
हवेशीर रचना: कांदा साठवण्यासाठी शास्त्रीय पद्धतीने बांधलेली 'कांदा चाळ' वापरावी. कांद्याच्या थरातून हवा खेळती राहणे अत्यंत गरजेचे आहे.
उंची व थराची जाडी: चाळीत कांद्याची साठवण ३ ते ४ फुटांपेक्षा जास्त उंचीपर्यंत करू नये. जास्त जाड थर असल्यास तळातील कांद्याला हवा मिळत नाही व उष्णतेमुळे सड सुरू होते.
जमिनीपासून अंतर: साठवणूक गृहाचा तळ जमिनीपासून किमान १ ते १.५ फूट उंच असावा आणि तळाशी जाळी किंवा बांबूची रचना असावी.
छताची रचना: चाळीचे छत पत्र्याचे असल्यास त्यावर गवत/पेंढा टाकावा किंवा सिमेंट/कापडी छताचा वापर करावा, जेणेकरून आत उष्णता वाढणार नाही.
४. रासायनिक व जैविक व्यवस्थापन
काढणीपूर्वी फवारणी: काढणीच्या १५ ते २० दिवस आधी मॅन्कोझेब (Mancozeb - २.५ ग्रॅम/लीटर) किंवा कार्बेंडाझिम या बुरशीनाशकाची फवारणी केल्यास साठवणुकीत बुरशीचा प्रादुर्भाव कमी होतो.
मोड येणे रोखणे: साठवणुकीत मोड येऊ नयेत म्हणून कृषी तज्ज्ञांच्या सल्ल्याने काढणीच्या २० ते २५ दिवस आधी मॅलेईक हायड्रॅझाईड (MH-30) ची फवारणी करता येते.
५. साठवणुकीदरम्यानची काळजी
नियमित पाहणी: महिन्यातून किमान एकदा कांद्याची पाहणी करून सडलेले किंवा मोड आलेले कांदे त्वरित बाहेर काढावेत, जेणेकरून इतर कांदे खराब होणार नाहीत.
आर्द्रता व तापमान नियंत्रण: साठवणूक गृहात जास्त दमट हवामान किंवा पाणी साचणार नाही याची दक्षता घ्यावी. पावसाळ्यात हवा खेळती राहण्यासाठी पंख्याचा वापर करता येतो.
अस्वीकारण: ही माहिती सामान्य माहितीवर आधारित असून वेबदुनिया याची जबाबदारी घेत नाही. अधिक माहितीसाठी संबंधित तज्ञांचा सल्ला घ्यावा.
