पुरुषांसाठी गर्भनिरोधक आता कंडोम आणि नसबंदीपुरते मर्यादित राहणार नाही. हार्मोन-मुक्त पुरुष गर्भनिरोधक गोळी YCT-529 च्या यशस्वी मानवी सुरक्षिततेच्या चाचणीने असे सूचित केले आहे की भविष्यात, पुरुष देखील गर्भनिरोधकासाठी समान जबाबदारी घेऊ शकतात.
दशकांपासून गर्भनिरोधकाची जबाबदारी महिलांच्या खांद्यावर आली आहे, तर पुरुषांकडे पर्याय म्हणून फक्त कंडोम किंवा नसबंदी होती. आता हे असंतुलन बदलण्याच्या दिशेने एक मोठे पाऊल पडताना दिसते. हार्मोन-मुक्त पुरुष गर्भनिरोधक गोळी YCT-529 ने त्याची पहिली मानवी सुरक्षितता चाचणी यशस्वीरित्या पूर्ण केली आहे. पुरुषांसाठी सुरक्षित, सोपे आणि उलट करता येणारे गर्भनिरोधक पर्याय विकसित करण्याच्या जागतिक प्रयत्नात ही कामगिरी एक महत्त्वपूर्ण वळण मानली जाते. सुरुवातीच्या निकालांवरून असे दिसून येते की भविष्यात, पुरुष देखील गर्भनिरोधकासाठी समान जबाबदारी सामायिक करू शकतात.
YCT-529 कोणी विकसित केले?
YCT-529 सॅन फ्रान्सिस्कोस्थित बायोटेक कंपनी YourChoice Therapeutics द्वारे विकसित केले जात आहे. ही कंपनी नॉन-हार्मोनल गर्भनिरोधक उपायांमध्ये विशेषज्ञ आहे. या औषधामागील वैज्ञानिक संशोधन कोलंबिया विद्यापीठातील संशोधकांच्या योगदानासह मिनेसोटा विद्यापीठाच्या कॉलेज ऑफ फार्मसीमधील प्राध्यापक गुंडा जॉर्ज यांच्या नेतृत्वाखाली सुरू झाले. योअरचॉइस थेरप्युटिक्सची स्थापना या शैक्षणिक संशोधनाचे व्यावहारिक पुरुष गर्भनिरोधक पर्यायात रूपांतर करण्याच्या उद्देशाने करण्यात आली. कंपनीचे ध्येय पुरुषांना तोंडावाटे, उलट करता येणारा आणि हार्मोन-मुक्त पर्याय प्रदान करणे आहे जो महिला गर्भनिरोधक गोळीइतकाच सोयीस्कर आहे.
YCT-529 म्हणजे नेमके काय?
YCT-529 ही तोंडावाटे, हार्मोनल नसलेली पुरुष गर्भनिरोधक गोळी आहे जी दररोज घेण्यासाठी डिझाइन केलेली आहे. मागील अनेक प्रायोगिक पुरुष गर्भनिरोधक टेस्टोस्टेरॉन दाबण्यावर अवलंबून होते, ज्यामुळे मूड स्विंग, वजन वाढणे आणि कामवासना कमी होणे असे दुष्परिणाम होतात. याउलट, YCT-529 पुरुष संप्रेरक पातळी बदलल्याशिवाय कार्य करते. ते शरीरातील शुक्राणूंच्या उत्पादनात थेट सहभागी असलेल्या जैविक मार्गाला लक्ष्य करते आणि प्रामुख्याने वृषणांपुरते मर्यादित आहे.
ही गोळी कशी कार्य करते?
विटामिन ए चे मेटाबोलाइट, रेटिनोइक अॅसिड, शुक्राणूंच्या उत्पादनासाठी आवश्यक आहे. ते वृषणातील रेटिनोइक अॅसिड रिसेप्टर अल्फा (RAR-α) ला बांधते आणि शुक्राणूंच्या उत्पादनासाठी आवश्यक असलेल्या जनुकांना सक्रिय करते. YCT-529 निवडकपणे या रिसेप्टरला ब्लॉक करते. हे रेटिनोइक अॅसिड सिग्नलिंग थांबवते, शुक्राणूंचे उत्पादन लवकर थांबवते, तसेच सामान्य टेस्टोस्टेरॉन पातळी राखते. हे औषध "हॉर्मोनल" (Hormonal) नाही. म्हणजेच, हे शरीरातील टेस्टोस्टेरॉन सारख्या हॉर्मोन्सवर परिणाम करत नाही. त्याऐवजी, हे Retinoic Acid Receptor Alpha (RAR-alpha) नावाच्या प्रोटीनला ब्लॉक करते. पुरुषांच्या शरीरात शुक्राणू (Sperm) तयार होण्यासाठी व्हिटॅमिन-ए ची गरज असते, आणि हे औषध त्या प्रक्रियेत अडथळा आणून शुक्राणूंची निर्मिती थांबवते.
कम्युनिकेशन्स मेडिसिनमध्ये प्रकाशित झालेल्या संशोधनानुसार, या प्रक्रियेचा लैंगिक इच्छा किंवा लैंगिक कार्यावर कोणताही नकारात्मक परिणाम होत नाही. प्राण्यांच्या अभ्यासात असेही आढळून आले की औषध बंद केल्यानंतर प्रजनन क्षमता परत आली, ज्यामुळे त्याचे परिणाम उलट करता येतात असे दिसून येते.
याचे फायदे काय आहेत?
हॉर्मोन्सवर आधारित नसल्यामुळे याचे दुष्परिणाम (Side effects) कमी असण्याची शक्यता आहे. हे औषध घेणे थांबवल्यानंतर, काही काळाने शुक्राणूंची निर्मिती पुन्हा नैसर्गिकरित्या सुरू होते. म्हणजेच हे कायमस्वरूपी नसबंदीसारखे नाही. उंदरांवर केलेल्या सुरुवातीच्या चाचण्यांमध्ये हे औषध ९९% प्रभावी असल्याचे दिसून आले आहे.
मानवी सुरक्षा चाचण्यांमधून काय दिसून आले?
अलिकडेच पूर्ण झालेला अभ्यास हा फेज 1a क्लिनिकल चाचणी होता, ज्याचा उद्देश गर्भनिरोधक प्रभावीपणा नाही तर औषधाची सुरक्षितता आणि सहनशीलता मूल्यांकन करणे होता. या चाचणीत, 16 निरोगी पुरुष स्वयंसेवकांना YCT-529 किंवा प्लेसिबोचे वेगवेगळे डोस देण्यात आले. संशोधकांच्या मते, कोणत्याही सहभागींमध्ये कोणतेही गंभीर दुष्परिणाम दिसून आले नाहीत.
टेस्टोस्टेरॉन पातळी, इतर प्रजनन संप्रेरके, मूड किंवा लैंगिक इच्छेमध्ये कोणतेही वैद्यकीयदृष्ट्या महत्त्वपूर्ण बदल नोंदवले गेले नाहीत. तथापि शास्त्रज्ञांनी स्पष्ट केले आहे की या टप्प्यातून ही गोळी गर्भधारणा प्रभावीपणे रोखेल की नाही हे सिद्ध होत नाही. यासाठी दीर्घ आणि अधिक तपशीलवार चाचण्यांची आवश्यकता असेल, ज्यामुळे शुक्राणूंच्या संख्येत सतत घट होत असल्याचे मोजले जाईल.
YCT-529 च्या सुरुवातीच्या यशामुळे भविष्यात पुरुषांसाठी सुरक्षित आणि सोयीस्कर गर्भनिरोधक पर्याय उपलब्ध होऊ शकतील अशी आशा निर्माण झाली आहे. जर पुढील चाचण्या यशस्वी झाल्या, तर या शोधामुळे गर्भनिरोधकाची जबाबदारी अधिक संतुलित होऊ शकते.
हे का महत्त्वाचे आहे?
सध्या पुरुषांसाठी कंडोम किंवा नसबंदी (Vasectomy) हेच दोन मुख्य पर्याय उपलब्ध आहेत. YCT-529 यशस्वी झाल्यास पुरुषांकडे गर्भनिरोधकाचा एक सोपा आणि गोळीच्या स्वरूपातील तिसरा पर्याय उपलब्ध होईल.
ळ
