लाल रक्तपेशी सामान्यपेक्षा मोठ्या का होतात? जाणून घ्या कारणे आणि लक्षणे
तुमच्या रक्त तपासणीत तुमच्या लाल रक्तपेशी (RBCs) सामान्यपेक्षा मोठ्या असल्याचे दिसून आले असतील तर हे मॅक्रोसायटोसिसची लक्षणे असू शकतात.मॅक्रोसायटोसिसची लक्षणे, त्याची कारणे, व्हिटॅमिन बी१२ ची कमतरता व इतर कारणे आणि त्यावरील उपचारांबद्दल जाणून घ्या.
शरीर निरोगी ठेवण्यात आणि शरीराच्या प्रत्येक भागाला ऑक्सिजन पोहोचवण्यात रक्त महत्त्वाची भूमिका बजावते. आपल्या रक्तातील लाल रक्तपेशी (RBCs) शरीराच्या विविध भागांमध्ये ऑक्सिजन वाहून नेतात. या पेशींचा सामान्यतः एक विशिष्ट आकार आणि माप असते. तथापि, कधीकधी या लाल रक्तपेशी त्यांच्या सामान्य आकारापेक्षा खूप मोठ्या होतात. वैद्यकीय भाषेत, या स्थितीला मॅक्रोसायटोसिस म्हणतात.
मॅक्रोसायटोसिस हा स्वतः एक आजार नाही, तर तो इतर काही अंतर्गत समस्या किंवा पौष्टिकतेच्या कमतरतेचा एक प्रमुख सूचक आहे. चला तर मग, मॅक्रोसायटोसिस म्हणजे काय, ते कशामुळे होते आणि शरीरात कोणती लक्षणे दिसतात हे समजून घेऊया.
मॅक्रोसायटोसिस म्हणजे नक्की काय
आपल्या शरीरातील अस्थिमज्जेमध्ये नवीन लाल रक्तपेशी सतत तयार होत असतात. जेव्हा रक्ताची तपासणी (सीबीसी चाचणी) केली जाते, तेव्हा पेशींचा सरासरी आकार मोजला जातो, ज्याला एमसीव्ही (मीन कॉर्पस्क्युलर व्हॉल्यूम) म्हणतात. जर एमसीव्हीची पातळी सामान्यपेक्षा जास्त असेल, तर याचा अर्थ असा होतो की तुमच्या लाल रक्तपेशी गरजेपेक्षा मोठ्या झाल्या आहेत. जेव्हा या पेशी खूप मोठ्या होतात, तेव्हा त्या शरीरात योग्यरित्या कार्य करू शकत नाहीत. कधीकधी यामुळे ॲनिमिया, म्हणजेच मॅक्रोसायटिक ॲनिमिया देखील होतो .
मॅक्रोसायटोसिसची मुख्य कारणे
लाल रक्तपेशींचा आकार वाढण्याची अनेक वेगवेगळी कारणे आहेत. सर्वात सामान्य कारणांमध्ये खालील गोष्टींचा समावेश होतो:
१. व्हिटॅमिन बी१२ आणि फोलेट (व्हिटॅमिन बी९) ची कमतरता
शरीराला योग्य आकाराच्या आणि संख्येच्या लाल रक्तपेशी तयार करण्यासाठी व्हिटॅमिन बी१२ आणि फोलेटची आवश्यकता असते. जेव्हा शरीरात या दोन व्हिटॅमिन्सची कमतरता असते, तेव्हा अस्थिमज्जा योग्य आकाराच्या पेशी तयार करू शकत नाही आणि असामान्यपणे मोठ्या पेशी तयार होऊ लागतात.
२. मद्यपान
अति मद्यपानामुळे रक्तपेशी तयार होण्याच्या प्रक्रियेवरही नकारात्मक परिणाम होतो. मद्याचा थेट परिणाम अस्थिमज्जेवर होतो , ज्यामुळे लाल रक्तपेशींचा आकार वाढतो.
३. यकृताच्या समस्या
यकृत आपल्या शरीरातील चरबी आणि प्रथिनांचा समतोल राखते. जेव्हा यकृताला आजार होतो किंवा ते खराब होते, तेव्हा लाल रक्तपेशींच्या बाहेरील थरावर अतिरिक्त चरबी जमा होते, ज्यामुळे त्या मोठ्या दिसू लागतात.
४. हायपोथायरॉईडीझम
जेव्हा थायरॉईड ग्रंथी हळू काम करू लागते (हायपोथायरॉईडीझम), तेव्हा शरीराची चयापचय क्रिया मंदावते. याचा परिणाम रक्तपेशींच्या निर्मितीवरही होतो.
५. काही औषधांचा परिणाम
कर्करोगावर उपचार करण्यासाठी वापरल्या जाणाऱ्या औषधांचा (केमोथेरपी), अपस्मारावरील औषधांचा किंवा रोगप्रतिकारशक्ती कमी करणाऱ्या औषधांचा दुष्परिणाम म्हणूनही मॅक्रोसायटोसिस होऊ शकतो.
मॅक्रोसायटोसिसची लक्षणे
सतत थकवा आणि अशक्तपणा जाणवणे.
फिकट किंवा पांढरट रंग.
धाप लागणे आणि चक्कर येणे.
जिभेला सूज किंवा वेदना.
हात आणि पायांना मुंग्या आल्यासारखे वाटणे.
स्मरणशक्ती आणि मनःस्थितीवर होणारा परिणाम.
हे कसे शोधले जाते?
डॉक्टर सर्वप्रथम एक साधी सीबीसी (संपूर्ण रक्त गणना) चाचणी करून घेतात. यामध्ये एमसीव्हीची पातळी वाढलेली आढळल्यास, त्याचे खरे कारण शोधण्यासाठी व्हिटॅमिन बी१२, फोलेट, थायरॉईड आणि यकृत कार्य चाचण्या केल्या जातात. मॅक्रोसायटोसिस इतर काही कारणांमुळे देखील होऊ शकतो, त्यामुळे उपचार देखील त्या कारणावर अवलंबून असतात. व्हिटॅमिन बी१२ किंवा फोलेटची कमतरता असल्यास, डॉक्टर व्हिटॅमिनच्या गोळ्या, सप्लिमेंट्स किंवा इंजेक्शन्स देतात. जर याचे कारण मद्यपान असेल, तर मद्यपान पूर्णपणे सोडण्याचा सल्ला दिला जातो. जर हा कोणत्याही औषधाचा दुष्परिणाम असेल, तर डॉक्टर औषध बदलू शकतात.
डॉक्टरांचा सल्ला केव्हा घ्यावा?
जर तुम्हाला दीर्घकाळ थकवा, सुस्ती, हात-पायांना मुंग्या येणे किंवा कोणत्याही स्पष्ट कारणाशिवाय चक्कर येत असेल, तर त्याकडे दुर्लक्ष करू नका. ताबडतोब तुमच्या डॉक्टरांचा सल्ला घ्या आणि रक्त तपासणी करून घ्या. कारण त्वरित ओळखून आणि योग्य आहार किंवा पूरक आहार घेऊन त्यावर सहज उपचार करता येतात.
अस्वीकरण (Disclaimer) : या लेखात दिलेली माहिती आणि उपाय सामान्य माहितीवर आधारित आहे. या माहितीची पूर्णता, विश्वासार्हता आणि अचूकता याबाबत वेबदुनिया कोणतीही हमी देत नाही. अधिक माहितीसाठी संबंधित तज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा.
Edited By - Priya Dixit
