महिलांमध्ये लोहाची कमतरता होण्याची कारणे कोणती? आहारात काय समाविष्ट करावे?
महिलांमध्ये लोहाची कमतरता (Iron Deficiency) होणे ही खूप सामान्य समस्या आहे, ज्या दुर्लक्ष केल्यास पुढे ॲनिमिया (Anemia) चे रूप घेऊ शकते.
महिलांमध्ये लोहाची कमतरता होण्याची मुख्य कारणे
मासिक पाळीतील अतिरक्तस्राव: मासिक पाळीदरम्यान जास्त प्रमाणात रक्तस्राव झाल्यामुळे शरीरातील लोहाचा साठा कमी होतो.
गरोदरपण आणि स्तनपान: गर्भधारणेदरम्यान बाळाच्या वाढीसाठी आणि स्तनपानाच्या काळात आईच्या शरीराला दुप्पट लोहाची गरज असते.
पोषक आहाराचा अभाव: रोजच्या आहारात लोहयुक्त पदार्थांचा पुरेशा प्रमाणात समावेश नसणे.
शरीरात लोहाचे शोषण न होणे: पचनसंस्थेचे विकार किंवा आतड्यांच्या काही समस्यांमुळे (उदा. सिलिएक आजार) अन्नातील लोह शरीरात व्यवस्थित शोषले जात नाही.
कमी वयात होणारे कुपोषण: पौगंडावस्थेत शरीराची वाढ वेगाने होत असताना लोहयुक्त आहाराची गरज वाढते.
लोहाची कमतरता भरून काढण्यासाठी आहारात काय समाविष्ट करावे?
लोहाचे प्रमाण वाढवण्यासाठी शाकाहारी आणि मांसाहारी घटकांसोबतच व्हिटॅमिन C युक्त पदार्थांचे सेवन करणे खूप गरजेचे आहे.
१. शाकाहारी स्त्रोत:
पालेभाज्या: पालक, मेथी, शेवग्याची पाने आणि लाल माठ.
कडधान्ये व डाळी: मटकी, चणे, राजमा, मसूर आणि सोयाबीन.
सुकामेवा: खजूर, मनुका (पाण्यात भिजवून खाणे उत्तम), काजू आणि अंजीर.
धान्य: बाजरी, नाचणी (रागी), ज्वारी आणि गुळाचे सेवन (उदा. गुळ-शेंगदाणे किंवा गुळ-हरभरा).
बिया: भोपळ्याच्या बिया आणि तीळ.
२. मांसाहारी स्त्रोत:
(यातील लोह शरीर खूप लवकर शोषून घेते)
अंडी, मटण, चिकन आणि मासे (विशेषतः लिव्हर/कालेजी).
३. व्हिटॅमिन C युक्त पदार्थ (लोह शोषून घेण्यासाठी अत्यंत महत्त्वाचे):
शरीरात वनस्पतीजन्य लोह नीट शोषले जावे यासाठी आहारात व्हिटॅमिन C असणे आवश्यक आहे.
लिंबू, आवळा, संत्री, मोसंबी, टोमॅटो आणि पेरू.
महत्त्वाच्या टिप्स:
चहा/कॉफी टाळा: जेवणानंतर लगेचच चहा किंवा कॉफी पिणे टाळा, कारण त्यातील टॅनिन शरीराला लोह शोषून घेण्यापासून रोखतात.
लोखंडी कढईचा वापर: भाजी किंवा अन्न शिजवण्यासाठी लोखंडी कढईचा वापर केल्यास अन्नातील लोहाचे प्रमाण नैसर्गिकरीत्या वाढते.
टीप: जर थकवा, चक्कर येणे, त्वचा पिवळी पडणे किंवा श्वास फुलणे अशी लक्षणे तीव्र असतील, तर डॉक्टरांच्या सल्ल्याने रक्ताची तपासणी करून आयर्न सप्लीमेंट्स सुरू कराव्यात.

