मासिक पाळी सुरू असताना नवस किंवा व्रत मोडते का? जाणून घ्या धार्मिक समजुती
मासिक पाळी (ऋतुकाळ) ही एक पूर्णपणे नैसर्गिक आणि शारीरिक प्रक्रिया आहे. मात्र, भारतीय संस्कृती आणि विविध धार्मिक परंपरांमध्ये या काळात पूजापाठ, व्रतवैकल्ये आणि नवस याबाबत वेगवेगळे विचार आणि समजुती पाहायला मिळतात. धार्मिक ग्रंथ, पारंपरिक समजुती आणि आधुनिक दृष्टिकोन यानुसार या प्रश्नाचे उत्तर खालीलप्रमाणे समजून घेता येईल:
व्रत किंवा नवस खरोखर मोडते का?
नाही, व्रत किंवा नवस मोडत नाही. हिंदू धर्मशास्त्र आणि पुराणांमध्ये स्पष्ट केले आहे की, मासिक पाळी ही निसर्गाने स्त्रीला दिलेली देणगी आहे आणि ती कोणत्याही स्त्रीच्या हातात नसते. त्यामुळे अशा नैसर्गिक कारणास्तव जर पूजेमध्ये खंड पडला, तर त्यामुळे देवाचा कोप होत नाही किंवा घेतलेले व्रत अपूर्ण राहत नाही.
पारंपरिक धार्मिक समजुती आणि नियमजुने धर्मग्रंथ आणि परंपरांमध्ये या काळात स्त्रियांना आराम मिळावा म्हणून काही नियम सांगितले गेले होते, ज्यांचे पुढे धार्मिक रूढींमध्ये रूपांतर झाले:
प्रत्यक्ष पूजेपासून दूर राहणे: पारंपरिक समजुतीनुसार, मासिक पाळीच्या पहिल्या ३ ते ४ दिवसांत स्त्रियांनी देवघरात जाणे, मूर्तीला स्पर्श करणे किंवा अभिषेक करणे टाळावे असे मानले जाते.
इतरांकडून पूजा करून घेणे: जर एखादे मोठे व्रत (उदा. हरतालिका, वटपौर्णिमा, नवरात्रीचे उपवास किंवा सोलह सोमवार) सुरू असेल आणि त्याच दरम्यान मासिक पाळी आली, तर व्रत मोडू नये म्हणून घरातील इतर सदस्यांकडून (पती, सासू किंवा बहीण) देवपूजा करून घ्यावी, असा पर्याय शास्त्रात सांगितला आहे.
उपवास चालू ठेवणे: मासिक पाळी आली तरी तुम्ही तुमचा उपवास (निर्जळी किंवा फलाहार) नेहमीप्रमाणे सुरू ठेवू शकता. उपवासाला कोणतीही बाधा येत नाही.
मानसपूजा: मूर्तीला स्पर्श न करता मनातल्या मनात देवाचे नामस्मरण करणे किंवा प्रार्थना करणे (मानसपूजा) हे प्रत्यक्ष पूजेइतकेच फलदायी मानले जाते.
नवसाच्या बाबतीत काय करावे?
जर तुम्ही एखाद्या विशिष्ट दिवशी किंवा तारखेला देवदर्शनाचा किंवा नवस फेडण्याचा संकल्प केला असेल आणि नेमकी त्याच वेळी मासिक पाळी आली, तर तो नवस पुढे ढकलता येतो.
चार-पाच दिवसांनंतर, शुद्धी झाल्यानंतर (केस धुऊन स्नान केल्यावर) तुम्ही मंदिरात जाऊन तुमचा नवस पूर्ण करू शकता. देव हा भक्ताचा भाव पाहतो, त्यामुळे उशीर झाला तरी नवस फेडल्याचे पूर्ण पुण्य मिळते.
शास्त्रीय आणि आधुनिक दृष्टिकोन
प्राचीन काळी स्त्रियांना घरकामातून आणि कष्टाच्या कामातून चार दिवस शारीरिक आराम मिळावा, तसेच संसर्ग टाळावा या शुद्ध हेतूने त्यांना स्वयंपाकघर आणि देवघरापासून दूर ठेवले जात असे. या काळात शरीरात ऊर्जा कमी असते आणि वेदना होत असतात, त्यामुळे मन एकाग्र करून विधीवत पूजा करणे कठीण जाते. आजच्या काळात अनेक अभ्यासक आणि संत-महात्मे असे मानतात की, ईश्वर सर्वव्यापी आहे; त्यामुळे मासिक पाळीच्या काळात स्त्री 'अशुद्ध' असते हा केवळ गैरसमज असून, मनापासून केलेली भक्ती केव्हाही स्वीकारली जाते.
मासिक पाळीमुळे तुमचे कोणतेही व्रत किंवा नवस मोडत नाही. पारंपरिक पद्धत पाळायची असल्यास पूजेचे विधी घरातील इतरांकडून करून घ्यावेत आणि स्वतः उपवास व नामस्मरण सुरू ठेवावे; अथवा चौथ्या-पाचव्या दिवशी स्नान केल्यानंतर राहिलेला विधी पूर्ण करावा.
अस्वीकारण: हा लेख सामान्य माहितीवर आधारित असून वेबदुनिया याची जबाबदारी घेत नाही. अधिक माहितीसाठी संबंधित तज्ञांचा सल्ला घ्यावा.

