1. मराठी ज्योतिष
  2. वास्तुशास्त्र
  3. वास्तुसल्ला
  4. ganpati vahan mushak importance rat in house religious beliefs

गणपतीचे वाहन मूषकाचे महत्त्व; घरात उंदीर आल्यास काय करावे? जाणून घ्या धार्मिक मान्यता

गणेशोत्सवाच्या काळात घराघरांत गणपती बाप्पाची स्थापना केली जाते. बाप्पासोबत त्यांच्या वाहनाची म्हणजेच मूषकाचीही पूजा केली जाते. गणपतीच्या मूर्तीसमोर ठेवलेला छोटासा उंदीर हा केवळ सजावटीचा भाग नसून त्यामागे धार्मिक आणि आध्यात्मिक अर्थ दडलेला आहे. मात्र, हाच उंदीर घरात आला की अनेकांची तारांबळ उडते. घरातील धान्य, अन्नपदार्थ, कपडे आणि वस्तूंचे नुकसान होण्याची भीती निर्माण होते. अशा वेळी एकीकडे गणपतीच्या वाहनाबद्दल श्रद्धा असते, तर दुसरीकडे घरातील उंदरांचा त्रास दूर करण्याची गरज असते. मग गणपतीच्या वाहन मूषकाचे महत्त्व काय आहे? घरात उंदीर आल्यास त्याला मारावे की पळवून लावावे? जाणून घेऊया.
 
गणपतीच्या वाहन मूषकाचे धार्मिक महत्त्व
हिंदू धर्मातील मान्यतेनुसार मूषक हे भगवान गणेशाचे वाहन आहे. गणपती बाप्पाच्या मूर्तीमध्ये त्यांचे वाहन मूषकासह दर्शन घेण्याची परंपरा अनेक ठिकाणी आढळते.
 
मूषक हा चपळ, लहान आणि बिळांमध्ये राहणारा प्राणी आहे. धार्मिक प्रतीकात्मक अर्थाने त्याचा संबंध मनातील चंचल विचार, इच्छा, अहंकार आणि वासनांशी जोडला जातो. गणपती हे बुद्धी, विवेक आणि विघ्नहर्ता म्हणून पूजले जातात. त्यामुळे मूषकावर आरूढ असलेले गणेश म्हणजे बुद्धी आणि विवेकाने मनातील चंचलता व अहंकारावर नियंत्रण मिळवणे, असा आध्यात्मिक अर्थ सांगितला जातो.
 
गणेशपूजेत मूषकाला महत्त्व देण्यामागे ही प्रतीकात्मक भावना आहे. मात्र, प्रत्येक गणेशमूर्तीसोबत मूषक असणेच अनिवार्य आहे किंवा त्याशिवाय मूर्ती निष्फळ ठरते, असे सर्वमान्य धार्मिक विधान नाही.
 
घरात उंदीर आल्यास त्याला मारणे योग्य की अयोग्य?
धार्मिक श्रद्धेनुसार अनेक भक्त सर्व जीवांमध्ये ईश्वराचा अंश मानतात. गणपतीचे वाहन मूषक असल्याने काही जण उंदराला इजा करणे टाळतात. जीवहिंसा टाळणे, दया आणि करुणा ठेवणे, ही भारतीय संस्कृतीतील महत्त्वाची शिकवण आहे.
 
मात्र, घरात उंदीर आल्यास त्याला मारल्याने पाप लागते किंवा गणपती नाराज होतात, असे निश्चितपणे सांगता येत नाही. अशा प्रकारच्या समजुती धार्मिक श्रद्धा आणि लोकमान्यतांमध्ये आढळू शकतात; त्यांना वैज्ञानिक पुरावा असल्याचे मानता येत नाही.
 
उंदरांमुळे अन्न दूषित होऊ शकते, वस्तूंचे नुकसान होऊ शकते आणि काही आजारांचा धोका वाढू शकतो. त्यामुळे घरातील उंदरांचा त्रास दुर्लक्षित करू नये. शक्य असल्यास त्यांना इजा न करता सुरक्षितपणे बाहेर काढण्याचे उपाय करावेत.
 
उंदीर घरात येऊ नयेत यासाठी हे उपाय करा
१. घरातील अन्नपदार्थ झाकून ठेवा
उंदरांना अन्नाचा वास आकर्षित करतो. त्यामुळे धान्य, तांदूळ, पीठ, साखर, बिस्किटे आणि इतर खाद्यपदार्थ हवाबंद डब्यांमध्ये ठेवावेत. रात्री स्वयंपाकघरात अन्न उघडे ठेवू नये.
 
२. घरातील कानाकोपरे स्वच्छ ठेवा
उंदीर अंधाऱ्या आणि कमी वापरल्या जाणाऱ्या जागांमध्ये लपतात. त्यामुळे घरातील स्टोअररूम, कपाटामागील जागा, स्वयंपाकघर आणि जिन्याखालील भाग नियमित स्वच्छ करावा. कचरा साचू देऊ नये.
 
३. भिंतीतील आणि दरवाजांजवळील छिद्रे बंद करा
उंदीर घरात येण्यासाठी लहान छिद्रांचाही वापर करू शकतात. त्यामुळे भिंती, पाइपजवळील जागा, दरवाजाखालील फटी आणि खिडक्यांजवळील भोकांची तपासणी करावी. योग्य साहित्य वापरून प्रवेशमार्ग बंद करावेत.
 
४. उंदरांना पकडण्यासाठी सुरक्षित पद्धती वापरा
उंदरांना इजा न करणारे जिवंत पकडण्याचे पिंजरे काही परिस्थितींमध्ये वापरता येतात. मात्र, पकडलेल्या उंदराला हाताळताना काळजी घ्यावी. लहान मुले आणि पाळीव प्राणी यांच्यापासून पिंजरा दूर ठेवावा.
 
उंदरांचा त्रास मोठ्या प्रमाणात असल्यास प्रशिक्षित कीटकनियंत्रण तज्ज्ञांची मदत घ्यावी.
 
तुरटी घरात ठेवल्याने नकारात्मकता दूर होते का?
काही लोक वास्तुशास्त्र आणि लोकपरंपरेनुसार घरात तुरटी ठेवण्याचा उपाय सांगतात. ५० ग्रॅम तुरटीचा तुकडा घरात ठेवावा आणि महिन्यानंतर बदलावा, अशीही एक प्रचलित मान्यता आहे.
 
तुरटी ठेवल्याने नकारात्मक ऊर्जा दूर होते किंवा वास्तुदोष नाहीसे होतात, याचा ठोस वैज्ञानिक पुरावा उपलब्ध नाही. त्याचप्रमाणे तुरटीमुळे घरातील उंदीर दूर जातात, असेही सिद्ध झालेले नाही.
 
श्रद्धेने तुरटी ठेवायची असल्यास ती एक वैयक्तिक धार्मिक किंवा पारंपरिक कृती म्हणून ठेवू शकता. मात्र, उंदरांचा त्रास कमी करण्यासाठी स्वच्छता, अन्नसाठवण आणि घरातील छिद्रे बंद करणे हे अधिक व्यवहार्य उपाय आहेत.
 
उंटाच्या उजव्या पायाचे नखे ठेवल्याने उंदीर पळतात का?
काही लोकमान्यतांमध्ये उंटाच्या उजव्या पायाचे नखे घरात ठेवल्याने उंदीर कायमचे पळून जातात, असे सांगितले जाते. मात्र, या दाव्याला विश्वासार्ह वैज्ञानिक आधार नाही.
 
अशा वस्तूंमुळे उंदीर घरातून कायमचे निघून जातील, असे समजून घरातील स्वच्छता किंवा प्रतिबंधात्मक उपायांकडे दुर्लक्ष करू नये. कोणत्याही प्राण्याच्या अवयवांचा वापर करण्याऐवजी सुरक्षित आणि प्राणीमित्र उपायांना प्राधान्य द्यावे.
 
छछूंदर घरात दिसणे शुभ की अशुभ?
उंदरासारखा दिसणारा छछूंदर हा उंदरापेक्षा वेगळा प्राणी आहे. काही भागांतील लोकमान्यतेनुसार छछूंदर घरात दिसणे हे देवी लक्ष्मीच्या आगमनाचे शुभ लक्षण मानले जाते.
 
मात्र, छछूंदर घरात आला म्हणजे धनलाभ होणार किंवा लक्ष्मीचे आगमन होणार, असे निश्चितपणे सांगता येत नाही. हा धार्मिक समजुतींचा भाग आहे.
 
छछूंदर किंवा इतर प्राणी घरात आल्यास त्याला त्रास न देता सुरक्षितपणे बाहेर जाण्याची संधी द्यावी. तो वारंवार घरात येत असल्यास प्रवेशमार्ग शोधून बंद करावेत.
 
गणपतीच्या मूर्तीमध्ये मोदक आणि मूषक असणे आवश्यक आहे का?
गणपती बाप्पाला मोदक अत्यंत प्रिय असल्याची धार्मिक मान्यता आहे. मोदक हे ज्ञान, आनंद आणि भक्तीचे प्रतीक मानले जाते. त्याचप्रमाणे मूषक हे गणपतीचे वाहन आहे.
 
म्हणूनच गणेशमूर्तीसमोर मोदक आणि मूषकाचे दर्शन घेणे भक्तांसाठी विशेष श्रद्धेचे असते. मात्र, गणपतीच्या चित्रात किंवा मूर्तीमध्ये मोदक आणि मूषक नसल्यास ती कुचकामी ठरते, असे म्हणणे योग्य नाही.
 
गणपतीची उपासना ही भक्ती, श्रद्धा आणि मनापासून केलेल्या पूजेला महत्त्व देते. मूर्तीची रचना, आकार किंवा त्यातील प्रत्येक घटक यावरून भक्तीचे मूल्य ठरत नाही.
 
गणपती बाप्पाची पूजा करताना ही भावना ठेवा
गणपती बाप्पा हे विघ्नहर्ता, बुद्धीचे देवता आणि मंगलमूर्ती म्हणून पूजले जातात. त्यांच्या वाहन मूषकाचे महत्त्व समजून घेताना सर्व जीवांबद्दल दया, करुणा आणि विवेक ठेवणे हीच खरी भावना आहे.
 
घरात उंदरांचा त्रास असल्यास घाबरू नका. धार्मिक श्रद्धा जपत स्वच्छता, सुरक्षित प्रतिबंधात्मक उपाय आणि आवश्यकतेनुसार तज्ज्ञांची मदत घ्या.
 
गणपती बाप्पा मोरया!
पुढील लेख
दैनिक राशीफल 12.09.2026