जग सध्या एका अशा संकटाच्या उंबरठ्यावर आहे, ज्याची कोणी कल्पनाही केली नव्हती. जगातील सर्वात मोठे हेलियम आणि एलएनजी केंद्र असलेल्या कतारच्या रास लाफानवरील इराणी हल्ल्याने जागतिक अर्थव्यवस्थेला हादरवून सोडले आहे. हा केवळ दोन देशांमधील प्रादेशिक वाद नाही, तर एक जागतिक तंत्रज्ञान खंड आहे, ज्याचा परिणाम तुमच्या हॉस्पिटलच्या बिलापासून ते तुमच्या हातात असलेल्या स्मार्टफोनच्या किमतीपर्यंत प्रत्येक गोष्टीवर होईल.
हेलियम: केवळ फुग्यातील वायू नाही, तर उच्च-तंत्रज्ञान उद्योगाचा 'ऑक्सिजन'.
लोक अनेकदा हेलियमला फक्त पार्टीच्या फुग्यांमध्ये वापरला जाणारा वायू समजतात, पण सत्य यापेक्षा खूपच गंभीर आहे. हेलियम हा 'अदृश्य ऑक्सिजन' आहे, ज्याशिवाय आधुनिक जीवन अशक्य आहे.
एमआरआय मशीन: त्यांच्या सुपरकंडक्टिंग मॅग्नेटला थंड करण्यासाठी द्रव हेलियम आवश्यक आहे.
सेमीकंडक्टर: स्मार्टफोन आणि एआय चिप्स बनवण्यासाठी वापरल्या जाणाऱ्या वेफर्सना थंड करण्यासाठी आणि गळती तपासणीसाठी हे अपरिहार्य आहे.
डेटा सेंटर्स: भविष्यातील क्लाउड आणि एआय प्रकल्प या वायूवर अवलंबून आहे.
जगातील ३३% पुरवठा रोखला: कोणाला किती त्रास होईल?
कतार एनर्जीचे सीईओ सौद अल-काबी यांच्या मते, या हल्ल्यामुळे हेलियम उत्पादन क्षमतेच्या १४% भागाचे कायमस्वरूपी नुकसान झाले आहे. हा प्लांट २ मार्चपासून बंद आहे आणि तो पुन्हा सुरू करण्याची सध्या कोणतीही निश्चित वेळ ठरलेली नाही.
सर्वसामान्य माणसावर याचा काय परिणाम होईल?
कतारमधील आगीचा तुमच्यावर कसा परिणाम होईल, असा प्रश्न तुम्हाला पडला असेल, तर
खालील तीन मुद्दे विचारात घ्या:
१. उपचार अधिक महाग होऊ शकतात
भारत आणि यूके (एनएचएस) सारख्या देशांमध्ये एमआरआय स्कॅनसाठी अधिक काळ प्रतीक्षा करावी लागू शकते. हेलियमच्या कमतरतेमुळे मशीन बंद पडू शकतात. तज्ञांच्या मते, एका साध्या एमआरआय स्कॅनसाठी, ज्याची किंमत पूर्वी ₹५,००० होती, आता कित्येक पटीने जास्त खर्च येऊ शकतो.
२. गॅझेट्सच्या किमती गगनाला भिडतील
सेमीकंडक्टर उद्योग आधीच संकटात आहे. जर ६० दिवसांच्या आत पुरवठा पूर्ववत झाला नाही, तर स्मार्टफोन, लॅपटॉप आणि अगदी इलेक्ट्रिक कार (ईव्ही) यांच्या वितरणास विलंब होईल आणि किमती गगनाला भिडतील.
३. एआय आणि डिजिटल सेवांमध्ये व्यत्यय
एआय डेटा सेंटर्सना मोठ्या प्रमाणात हेलियम कूलिंगची आवश्यकता असल्याने, क्लाउड सेवा आणि इंटरनेट-आधारित तंत्रज्ञानाचे विकास प्रकल्प रखडू शकतात.
पुढील वाटचाल: उपाय काय?
रशिया आणि चीन आता आपापल्या प्रदेशात हेलियमचा शोध घेत आहेत, तर ऑस्ट्रेलिया आपल्या अमाडियस बेसिनमधून निर्यात वाढवण्याचा प्रयत्न करत आहे. पण कतारला नुकसान भरपाई देणे एका रात्रीत शक्य नाही. कतारच्या सीईओंचे भावनिक विधान, "रमजानच्या महिन्यात एका बंधुत्वपूर्ण देशाकडून अशा हल्ल्याची आम्हाला अपेक्षा नव्हती," हे दर्शवते की हे संकट जितके राजनैतिक आहे, तितकेच ते आर्थिकही आहे.
तज्ञांचा इशारा: जर हा वीजपुरवठा खंडित होण्याचा प्रकार आणखी दोन आठवडे चालू राहिला, तर त्यामुळे जागतिक पुरवठा साखळीत अशी दरी निर्माण होईल, जी भरून काढायला अनेक दशके लागू शकतील.
Edited By- Dhanashri Naik
