पुण्याला स्वच्छ सर्वेक्षणात एकही पुरस्कार नाही; कोट्यवधींचा खर्च कुठे झाला? विरोधकांचा सवाल
गेल्या वर्षी देशातील सर्वात स्वच्छ शहरांमध्ये आठव्या क्रमांकावर असलेल्या पुण्याला यावर्षी निराशाजनक निकालाला सामोरे जावे लागले. स्वच्छता सर्वेक्षण २०२५-२६ च्या राष्ट्रीय पुरस्कारांमध्ये शहराला एकही पुरस्कार मिळाला नाही. पुणे राष्ट्रीय किंवा राज्य स्तरावर एकही पुरस्कार जिंकण्यात अपयशी ठरले.
याउलट, शेजारील शहरे पिंपरी-चिंचवड आणि नवी मुंबई यांनी अनेक पुरस्कार जिंकून चांगली कामगिरी केली आहे. पुण्याच्या निराशाजनक कामगिरीचे कारण म्हणजे उरुळी देवाची येथे साठलेल्या सुमारे २८ लाख मेट्रिक टन जुन्या कचऱ्याची विल्हेवाट न लागणे आणि शहरात १००% सांडपाण्यावर प्रक्रिया होण्याची सोय नसणे हे आहे.
दरम्यान, पुणे महानगरपालिकेला यावेळी कोणताही पुरस्कार न मिळाल्याने विरोधी पक्ष आक्रमक झाला आहे. स्वच्छतेच्या नावाखाली खर्च झालेल्या कोट्यवधी रुपयांचा हिशोब त्यांनी मागितला आहे. नवी दिल्लीतील विज्ञान भवन येथे आयोजित एका समारंभात राष्ट्रपती द्रौपदी मुर्मू यांनी स्वच्छ सर्वेक्षण पुरस्कार २०२५-२६ च्या विजेत्यांचा सन्मान केला.
"स्वच्छतेसाठी नवीन उपक्रम - मदतीसाठी हात पुढे करा, एकत्र स्वच्छता करूया" या संकल्पनेखाली आयोजित केलेल्या या सर्वेक्षणाची ही दहावी आवृत्ती होती. देशभरातील शहरांचे स्वच्छता, कचरा व्यवस्थापन आणि नागरी सुविधांच्या आधारावर मूल्यांकन करण्यात आले. पुणे कोणत्याही पुरस्कार श्रेणीत समाविष्ट नव्हते.
प्रशासकीय सूत्रांनुसार, स्वच्छ सर्वेक्षणांतर्गत शहरांच्या प्रत्यक्ष स्थितीचे मूल्यांकन करण्यासाठी तीन पथके पुण्यात येणार होती. पहिले पथक जून-जुलै दरम्यान पुण्यात दाखल झाले. मात्र, दुसऱ्या पथकाचे आगमन अद्याप बाकी आहे. अधिकाऱ्यांच्या मते, मूल्यांकन प्रक्रियेतील विलंबामुळे शहराच्या कामगिरीवर परिणाम झाला असावा.
मात्र, पुरस्कार सोहळ्यासाठी पुण्याला आमंत्रित न करण्यामागील अधिकृत कारण अस्पष्ट आहे. गेल्या वर्षी स्वच्छ सर्वेक्षणात आठवा क्रमांक पटकावल्यानंतर, महापालिका आयुक्त नवल किशोर राम यांनी पुण्याला देशातील क्रमांक एकचे स्वच्छ शहर बनवण्याचे ध्येय ठेवले होते.
त्यांनी सांगितले की, शहरात स्वच्छतेसाठी पुरेशी संसाधने आणि नागरिकांचा सहभाग आहे. प्रशासनानेही या दिशेने काम सुरू केले आहे. पुढील सर्वेक्षणात पुणे देशातील पहिल्या तीन शहरांमध्ये असेल, असा विश्वास आयुक्तांनी व्यक्त केला.
परंतु ताज्या निकालांमुळे प्रशासनाच्या दाव्यांवर प्रश्नचिन्ह निर्माण झाले आहे. राष्ट्रीय पुरस्कार न मिळाल्याने, महानगरपालिकेतील काँग्रेस पक्षाचे नेते चंदूशेठ कदम यांनी प्रशासनाच्या कामगिरीवर प्रश्नचिन्ह उपस्थित केले आहे. त्यांनी असा आरोप केला आहे की, कोट्यवधी रुपये खर्च करून आणि मोठे दावे करूनही, पुण्याने स्वच्छतेच्या बाबतीत आपली प्रतिष्ठा गमावली आहे.
त्यांचा आरोप आहे की, या अधिकाऱ्यांना स्वच्छता व्यवस्था मजबूत करण्यापेक्षा कोट्यवधी रुपयांच्या निविदा आणि कंत्राटांमध्ये जास्त रस आहे. त्यांनी गेल्या तीन आर्थिक वर्षांमध्ये स्वच्छ सर्वेक्षणावर झालेला खर्च, काढलेल्या निविदा आणि निविदांशिवाय दिलेल्या कामांची स्वतंत्र त्रयस्थ चौकशी करण्याची मागणी केली आहे. तसेच, कर संकलन, घनकचरा व्यवस्थापन आणि रस्ते विभाग यांसारख्या महत्त्वाच्या विभागांमध्ये दीर्घकाळ सेवा बजावलेल्या स्थानिक अधिकाऱ्यांची नियुक्ती करावी, असेही त्यांनी सुचवले आहे.
