Parenting Tips: मुलांमध्ये आत्मविश्वास वाढवण्यासाठी हे प्रश्न कधीच विचारू नका
प्रत्येक पालकाला वाटते की त्यांच्या मुलाने आत्मविश्वासू, आनंदी आणि मानसिकदृष्ट्या कणखर असावे. हे साध्य करण्यासाठी, ते चांगले शिक्षण, उत्तम वातावरण आणि शक्य असलेल्या सर्व सुखसोयी देण्याचा प्रयत्न करतात. परंतु कधीकधी, नकळतपणे बोललेले काही शब्द किंवा वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न मुलाच्या आत्मविश्वासावर नकारात्मक परिणाम करू शकतात. मुलाला प्रोत्साहन देणे किंवा त्याच्या प्रगतीचे मूल्यांकन करणे हा पालकांचा हेतू असला तरी, प्रश्न विचारण्याची पद्धत आणि शब्दांची निवड मुलाच्या विचारांवर आणि भावनांवर खोलवर परिणाम करते.
मुलांचा आत्मविश्वास केवळ त्यांच्या कर्तृत्वावरच नव्हे, तर त्यांना स्वतःबद्दल कसे वाटते यावरही अवलंबून असतो. जर त्यांची वारंवार इतरांशी तुलना केली गेली, त्यांना अपयशी किंवा उणीव असल्याची जाणीव करून दिली गेली, तर ते स्वतःवरच शंका घेऊ लागतात. या सवयीचा त्यांच्या अभ्यासावर, खेळांवर, मैत्रीवर आणि भविष्यातील निर्णयांवर हळूहळू परिणाम होऊ शकतो. त्यामुळे, पालकांनी हे समजून घेणे महत्त्वाचे आहे की कोणते प्रश्न मुलांना प्रोत्साहन देतात आणि कोणते प्रश्न त्यांचा आत्मविश्वास कमी करू शकतात. चला तर मग, आपण मुलांना कोणते प्रश्न विचारणे टाळावे आणि त्याऐवजी काय बोलणे अधिक चांगले ठरेल, हे जाणून घेऊया.
तुम्हाला इतके कमी गुण का मिळाले?
प्रत्येक परीक्षेनंतर जर केवळ गुणांवरच चर्चा होऊ लागली, तर मुलाला असे वाटू लागते की त्याची ओळख केवळ निकालांवरूनच ठरते. यातून अपयशाची भीती निर्माण होते.
यापेक्षा चांगला दृष्टिकोन म्हणजे,
"तुम्हाला कोणत्या विषयात सर्वात जास्त अडचण आली? आपण एकत्र मिळून त्यात सुधारणा करू."
बघा शर्माजींचा मुलगा किती चांगला आहे
मुलांची इतरांशी तुलना केल्याने त्यांच्या आत्मसन्मानाला धक्का पोहोचू शकतो. प्रत्येक मुलाची क्षमता आणि शिकण्याचा वेग वेगवेगळा असतो.
मुलाची तुलना केवळ त्याच्या पूर्वीच्या प्रगतीशी करणे हा सर्वोत्तम मार्ग आहे .
तुम्हाला हे सुद्धा करता येत नाही का?
अशा शब्दांमुळे मुलाला अपात्र वाटू शकते आणि त्याला नवीन गोष्टी शिकण्याची भीतीसुद्धा वाटू शकते.
यापेक्षा चांगला मार्ग म्हणजे,
"काही हरकत नाही, आपण पुन्हा प्रयत्न करूया."
तू नेहमी चुका का करतोस?
'नेहमी' आणि 'कधीच नाही' यांसारख्या शब्दांचा मुलांवर नकारात्मक परिणाम होतो. ते स्वतःला अपयशी समजू लागतात.
यापेक्षा चांगला दृष्टिकोन
म्हणजे, "माझ्याकडून यावेळी चूक झाली, पुढच्या वेळी मी त्यात सुधारणा कशी करू शकेन?"
तू इतका लाजाळू का आहेस?
मुलाच्या व्यक्तिमत्त्वाला लेबल लावल्याने त्याच्या ओळखीवर परिणाम होऊ शकतो. प्रत्येक मूल सामाजिकदृष्ट्या सारखे नसते.
त्याला त्याच्या गतीने लोकांमध्ये मिसळण्यासाठी वेळ देणे हाच उत्तम मार्ग आहे.
मी अयशस्वी झालो तर काय होईल?
भीतीच्या आधारावर प्रेरणा देण्याचा प्रयत्न अनेकदा उलटतो. मुलावर दडपण येऊ लागते आणि त्याला चिंता वाटू लागते.
केवळ निकालावर नव्हे, तर कठोर परिश्रम आणि शिकण्याच्या प्रक्रियेवर लक्ष केंद्रित करणे हा अधिक चांगला दृष्टिकोन आहे.
तू मोठा झाल्यावर काय होणार आहेस?
हा प्रश्न विचारणे सामान्य आहे, परंतु तो वारंवार विचारल्याने मुलावर दबाव येऊ शकतो, विशेषतः जर त्यांना अजून त्यांच्या आवडीनिवडी माहित नसतील.
यापेक्षा अधिक चांगला दृष्टिकोन म्हणजे,
"तुम्हाला सर्वात जास्त काय करायला आवडते?"
तुमच्या मुलाचा आत्मविश्वास वाढवण्याचे सोपे मार्ग
- त्याचे बोलणे काळजीपूर्वक ऐका.
- लहान यशांचेही कौतुक करा.
- चूक झाल्यावर रागावण्याऐवजी त्यावर उपाय सुचवा.
- निर्णय घेण्यासाठी लहान संधी द्या.
- त्यांच्या भावनांचा आदर करा.
- तुलना करणे टाळा.
- त्यांना निरपेक्ष प्रेम आणि पाठिंब्याची जाणीव करून द्या.
अस्वीकरण (Disclaimer) : या लेखात दिलेली माहिती आणि उपाय सामान्य माहितीवर आधारित आहे. या माहितीची पूर्णता, विश्वासार्हता आणि अचूकता याबाबत वेबदुनिया कोणतीही हमी देत नाही. अधिक माहितीसाठी संबंधित तज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा.
Edited By - Priya Dixit
