गुरु आणि शिष्य म्हणजे काय?

Guru shishya
Last Modified बुधवार, 21 जुलै 2021 (11:30 IST)
1. हिंदी भाषेत एक प्रचलित म्हण आहे की पानी पियो छान कर गुरु बनाओ जानकर। अर्थात मराठीत त्याचा अर्थ असा असावा की पाणी प्यावं गाळून, गुरु बनवा जाणून... अर्थात आपण खराब पाणी प्यायल्यावर आपल्याला उलट्या, अतिसार होऊन आपण आजारी पडू शकता. त्याचप्रमाणे, जर अज्ञानपणे कोणालाही गुरु मानले गेले तर आपले संपूर्ण आयुष्य आजारी पडेल आणि आपल्याला त्याबद्दल माहित देखील पडणार नाही आणि आध्यात्मिक विकास देखील थांबेल.
2. 'गु' या शब्दाचा अर्थ अंधार (अज्ञान) आहे आणि 'रु' शब्दाचा अर्थ प्रकाश ज्ञान आहे. जो अज्ञानाचा नाश करतो, ब्रह्मचा प्रकाश आहे तो गुरु आहे. म्हणूनच गुरू धर्मशास्त्रज्ञ असणे आवश्यक आहे. ब्रह्मज्ञानींच्या चेहर्‍यावर वेगळा तेज असतो.

3. गुरू म्हणजे काय, कसे आणि कोण आहे हे जाणून घेण्यासाठी, त्यांच्या शिष्यांबद्दल जाणून घेणे देखील आवश्यक आवश्यक आहे आणि हे देखील की गुरूला जाणून घेतल्यास शिष्य ओळखता येतात. परंतु हे केवळ ती व्यक्तीच जाणून घेऊ शकते जेव्हा ती स्वत: गुरू किंवा शिष्य असेल. गुरु म्हणजेच जाणून घेतल्यावर शिष्याला दीक्षा देतात आणि शिष्यही तोच आहे जो गुरुला जाणून घेतल्यावर दीक्षा ग्रहण करतो.
4. हे जाणून घेणे महत्वाचे आहे की अखेर आपण ज्या व्यक्तीस गुरू बनवित आहोत, त्यांच्या विचार, चमत्कार किंवा आजूबाजूच्या भक्तांच्या गर्दीमुळे त्यांना गुरु मानत आहोत किंवा आपले व्यवसायिक संबंधांसाठी किंवा स्वार्थासाठी गुरु मानत आहात. असे असेल तर आपण योग्य मार्गावर नाही.

5. अती साधारण लोकं गुरु वाटत नाही कारण ते तामझाम सह आमच्यासमोर येत नाही. ते ग्लॅमर जगात नाही आणि ते आपल्यासारखे तर्क करणारे देखील नाही. त्यांना वाद घालणे तर मुळीच आवडत नाही. ते आपल्याला तर्क किंवा स्वार्थ या पातळीवर परीक्षेत उर्त्तीण होत नाही तोपर्यंत आणण त्यांना गुरु मानण्यास तयार नसता. परंतु अनेक अंधभक्त देखील असतात, तर अशा भक्तांचे गुरु देखील अंध असू शकतात. वर्तमान परिस्थितीत अंध गरुंची संख्या कमी नाही जे भक्त गोळा करण्याच्या कामात लागलेले असतात. भागवत कथा वाचन करणारे किंवा चार वेद किंवा फिर चार धार्मिक पुस्तकं वाचून प्रवचन देणारे कधी गुरु होत नसतात. पुस्तकं, चूर्ण, ऑडियो-व्हिडियो क्लिप्स, माळ किंवा ध्यान विकण्याची नोकरी देणारे कधीच गुरु नसतात.
6. अलीकडे तर एखादा व्यक्ती कोणालाही गुरु मानून त्यांचा घरात मोठा फोटो लावून पूजा करु लागतो, असं करण्यामागील कारण देखावा देखील असू शकतो. कथावाचक देखील गुरु आहे आणि दुष्कर्मी देखील गुरु आहे. आश्रमाच्या नावाखाली जमीन हडपणारे देखील गुरू आहेत आणि आपल्या मधुर वाणीने भक्तांचे मन जिंकणारे देखील गुरु बनत फिरतात. यांच्या धनबळ, प्रवचन आणि भक्तांची संख्या बघून प्रत्येकाला त्यांची ओढ लागते कारण या सर्वांमागे आर्थिक लाभ जुळलेले आहेत.
7. गुरु शोधणे सोपं नाही. योग्य गुरु देखील योग्य भक्तांच्या शोधात असतात. अनेकदा गुरु आमच्या ओवतीभोवती असून आम्ही त्यांना मठ, आश्रम, जंगल किंवा प्रवचनात शोधत असतो.

8. काही लोकांप्रमाणे शास्त्रानुसार आणि गुरु-शिष्य परंपरा अनुसार माहित पडतं की गुरु तो असतो जो आपल्याला निद्रेतून जागं करतं आणि मोक्षाच्या मार्गावर ढकलून देतं. तथापि, असे म्हटले जाऊ शकते की कोणीही जे काही शिक्षण देतं, गुरु आहेत. गुरु द्रोण यांनी धनुष विद्येची शिकवण दिली तर काय ते गुरु नव्हते? काय केवळ मोक्षाचा मार्ग दाखवणाराचं गुरु आहे? डॉक्टरी किंवा इंजीनियरिंग शिकवणारे गुरु नाहीत का?
9. तसं तर आमच्या जीवनात नकळत अनेक गुरु येतात ज्यात आमच्या पालकांची जागा सर्वोत्तम तर नंतर शिक्षक आणि इतर लोकांची जागा महत्त्वाची असते. परंतु प्रत्यक्षात गुरूचा संबंध शिष्याशी असतो आणि विद्यार्थ्याशी नाही. आश्रमांमध्ये गुरु-शिष्य परंपरा पाळली जात होती.

10. जैन धर्मात म्हटले गेले आहे की साधु होणे ही सिद्धी किंवा अरिहंतांची पहिली पायरी आहे. जर आपण साधुच नसला आणि गुरु बनून दीक्षा देण्याचा विचार करत असाल तर मग विचार करा हा कसला गुरु आहे. कबीर यांच्या एक दोहाची ओळ या प्रकारे आहे- - 'गुरु बिन ज्ञान ना होए मोरे साधु बाबा।' या ओळीने ज्ञात होतं की कबीर साधुंना म्हणत आहे की गुरुविना ज्ञान प्राप्त होऊ शकतं नाही.


यावर अधिक वाचा :

दैनिक राशिभविष्य

श्री विन्ध्येश्वरी स्तोत्रम् Vindhyeshwari Stotram

श्री विन्ध्येश्वरी स्तोत्रम् Vindhyeshwari Stotram
निशुम्भ शुम्भ गर्जनी, प्रचण्ड मुण्ड खण्डिनी । बनेरणे प्रकाशिनी, भजामि विन्ध्यवासिनी ॥

दु:ख दूर करण्यासाठी रविवारी हे उपाय करा

दु:ख दूर करण्यासाठी रविवारी हे उपाय करा
हिंदू धर्मात प्रत्येक दिवसाचे वेगळे आणि विशेष महत्त्व आहे. रविवार हा भगवान सूर्याला ...

उत्पन्ना एकादशी व्रत कथा Utpanna Ekadashi Vrat Katha

उत्पन्ना एकादशी व्रत कथा Utpanna Ekadashi Vrat Katha
धर्मराजा युधिष्ठिर म्हणू लागले की हे भगवान ! कृपया मला कार्तिक महिन्यातील कृष्ण पक्षातील ...

उत्पन्न एकादशीच्या दिवशी या पद्धतीने करा भगवान विष्णूची

उत्पन्न एकादशीच्या दिवशी या पद्धतीने करा भगवान विष्णूची पूजा
एकादशी तिथी भगवान विष्णूला अतिशय प्रिय आहे. एकादशीच्या दिवशी भगवान विष्णूची विधि व ...

श्री भैरव चालीसा Shri Bhairav Chalisa

श्री भैरव चालीसा Shri Bhairav Chalisa
॥ दोहा ॥ श्री गणपति गुरु गौरी पद प्रेम सहित धरि माथ । चालीसा वंदन करो श्री शिव ...

राजस्थान सरकारने मेजर ध्यानचंद खेलरत्न पुरस्कारासाठी अवनी ...

राजस्थान सरकारने मेजर ध्यानचंद खेलरत्न पुरस्कारासाठी अवनी लेखरा आणि कृष्णा नगर यांच्या नावाची शिफारस केली
टोकियो पॅरालिम्पिकमध्ये सुवर्णपदक जिंकून देशाचा मान उंचावणाऱ्या अवनी लेखरा आणि कृष्णा ...

New Income Tax Portal: आयटी पोर्टलमध्ये होत आहे सुधार, ...

New Income Tax Portal: आयटी पोर्टलमध्ये होत आहे सुधार, Infosysने 90% त्रुटी दूर केल्या आहेत
देशातील आघाडीची सॉफ्टवेअर सेवा कंपनी इन्फोसिसने आयकर ई-फायलिंग पोर्टलमधील बहुतांश त्रुटी ...

खाजगी शाळांना 2021-22 च्या सत्रात गरीब मुलांना प्रवेश ...

खाजगी शाळांना 2021-22 च्या सत्रात गरीब मुलांना प्रवेश द्यावा लागेल, उच्च न्यायालयाचे आदेश
2021-22 या शैक्षणिक सत्रासाठी खाजगी शाळा चालकांना नियम 134A अंतर्गत गरीब मुलांना ...

धक्कादायक ! डोंबिवलीत आठ महिन्याच्या मुलीला वडिलांनी दारू ...

धक्कादायक ! डोंबिवलीत आठ महिन्याच्या मुलीला वडिलांनी दारू पाजली ,आणि 9 वर्षाच्या मुलीवर बलात्कार केला
दारू चे व्यसन खूपच वाईट असते. दारुच्या नशेत माणूस हैवान बनतो, तो काय करत आहे त्याला ...

वृद्ध महिलेची मुख्यमंत्र्यांकडे आत्महत्या करण्यासाठी ...

वृद्ध महिलेची मुख्यमंत्र्यांकडे आत्महत्या करण्यासाठी परवानगी देण्याची मागणी
पालघर जिल्ह्यातील विक्रमगड तालुक्यात इंदगावच्या 65 वर्षीय अजनी चाबके या वृद्ध महिले ने ...