शिष्टाचाराचे १६ नियम

७) उत्तम संभाषण कला म्हणजे दुसर्‍याचे म्हणणे लक्षपूर्वक ऐकणे. तुम्ही स्वत: कमी बोला आणि समोरच्या माणसाला बोलण्यास उत्तेजन द्या. त्यातून तुमचे ज्ञान वाढेल व समोरच्या माणसालाही मन मोकळे केल्याचे समाधान लाभेल.

८) नेहमी स्वत:चीच टिमकी वाजवू नका. समोरच्या माणसाच्या हिताची व उत्कर्षाची चर्चा करा.

९) नेहमी नीटनेटका व स्वच्छ पोषाख ठेवा, पण भडक व श्रीमंती दाखवणारे कपडे करू नका किंवा अंगभर लक्ष्मीधराप्रमाणे अलंकारांचे ओझे घेऊन फिरू नका.

१0) तुकाराम महाराजांचे पुढील शब्द सोन्याच्या अक्षराने तुमच्या मनाच्या पाटीवर लिहून ठेवा -

सत्यापरता नाही धर्म। सत्य तेचि परब्रह्म।।

सत्यापाशी पुरुषोत्तम। सर्वकाळ तिष्ठत।।

११) तुमचे वर्तन तुमच्या ध्येयाशी सुसंगत ठेवा. उदा. संन्याशाचा वेष करणार्‍याने तमाशा पाहायला जाता कामा नये.

१२) नम्रता व शालीनता कधीही सोडू नका, पण नम्रता व लाचारी यातील सीमारेषा स्पष्टपणे ओळखा.

१३) स्वत:चे गुणगान व स्तुती कधीही करू नका. स्वत:ची स्तुती सांगणार्‍यांना रामदासांनी पढतमूर्ख म्हटले आहे.

१४) तुमचे गुण इतरांना तुमच्या कार्यातून पटले पाहिजेत. तुम्ही श्रेष्ठ असलात तरीही आपल्याभोवती खुषमस्करे बाळगू नका.

१५) क्रोध, द्वेष, मत्सर, जळाऊपण शिष्टाचाराचे हाडवैरी आहेत.

१६) दुसर्‍याच्या मनाला लागेल असे विनोदातही बोलू नका. विनोद बोचरा नसावा. स्वत:वर केलेला विनोद हाच सर्वश्रेष्ठ विनोद असतो.

अलीकडे शिष्टाचार म्हणजे ढोंगीपणा व दांभिकपण असे काहींना वाटते, ते सर्वस्वी चूक आहे. वरील १६ नियम तुम्ही कटाक्षाने पाळले, तर शिष्टाचार तुमच्या स्वभावात मुरेल.