फक्त ४० ते ५० दिवसांत हमखास आणि नगदी उत्पन्न मिळवून देणारे पीक - मुळा!

जमीन: मुळ्याची मुळे जमिनीत खोलवर वाढत असल्याने, मऊ, सुपीक, भुसभुशीत आणि उत्तम निचरा होणारी मध्यम ते रेताड-लोम (काळी-कसदार) जमीन यासाठी सर्वोत्तम ठरते. कडक जमिनीत मुळ्याचा आकार वाकडा होतो.

लागवडीचा हंगाम

रब्बी हंगाम (सर्वोत्तम): सप्टेंबर ते जानेवारी (या काळात येणाऱ्या मुळ्याचा दर्जा सर्वोत्तम असतो).

खरीप हंगाम: जून ते जुलै.

उन्हाळी हंगाम: मार्च ते एप्रिल (या काळात नियमित पाण्याची गरज असते).

सुधारित जाती 

पुसा चेतकी: ही जात उन्हाळी आणि खरीप हंगामासाठी उत्तम आहे. मुळे पांढरे आणि मध्यम तिखट असतात.

जपानी व्हाईट: रब्बी हंगामासाठी सर्वोत्तम जात. मुळे लांब, पांढरे शुभ्र आणि चवदार असतात.

पुसा रेशमी: याचे मुळे लांब आणि लवकर तयार होणारे असतात.

पुसा हिमानी: हिवाळ्यात लागवडीसाठी योग्य जात.

लागवड पद्धत

पूर्वमशागत: जमीन उभी-आडवी चांगली नांगरून ढेकळे फोडून भुसभुशीत करून घ्यावी. मशागतीदरम्यान हेक्टरी १० ते १२ टन चांगले कुजलेले शेणखत जमिनीत मिसळावे.

लागवड: मुळ्याची पेरणी सरी-वरंब्यावर (Ridges and Furrows) करणे सर्वात जास्त फायदेशीर ठरते, यामुळे मुळ्याची लांबी चांगली वाढते.

अंतर आणि बियाणे: दोन ओळीत ३० ते ४५ सेमी आणि दोन रोपांत १० सेमी अंतर ठेवावे. एक हेक्टर क्षेत्रासाठी अंदाजे ६ ते ८ किलो बियाणे लागते.

खत आणि पाणी व्यवस्थापन

खत: पेरणीच्या वेळी २५ किलो नत्र, ५० किलो स्फुरद आणि ५० किलो पालाश प्रति हेक्टरी द्यावे. पेरणीनंतर ३ आठवड्यांनी पुन्हा २५ किलो नत्राचा हप्ता द्यावा.

पाणी: पेरणी केल्याबरोबर लगेच हलके पाणी द्यावे. हिवाळ्यात ८ ते १० दिवसांनी आणि उन्हाळ्यात ५ ते ६ दिवसांच्या अंतराने नियमित पाणी द्यावे. पाण्याचा ताण पडल्यास मुळा लवकर जून आणि तिखट बनतो.

आंतरमशागत आणि काढणी

विरळणी: बियाणे उगवून आल्यावर कोंब दाट झाल्यास, १५ ते २० दिवसांनी विरळणी करून मजबूत रोपे ठेवावीत.

काढणी: मुळा पेरणीपासून साधारणपणे ४० ते ५० दिवसांत काढणीस तयार होतो. मुळा जास्त दिवस जमिनीत राहिल्यास तो जून (पोकळ) होतो. काढणीपूर्वी शेताला हलके पाणी द्यावे, जेणेकरून मुळा सहज उपटता येतो.

उत्पादन: योग्य व्यवस्थापन केल्यास प्रति हेक्टरी १५ ते २० टन उत्पादन सहज मिळते.

Edited By- Dhanashri Naik