मेथी कमी कालावधीत आणि कमी खर्चात चांगले उत्पन्न देणारे पीक
हवामान आणि जमीन
हवामान: मेथीला थंड आणि कोरडे हवामान चांगले मानवते. मात्र, महाराष्ट्रात याची लागवड वर्षभर (खरीप, रब्बी आणि उन्हाळा) करता येते. रब्बी हंगामात (ऑक्टोबर-नोव्हेंबर) याचे उत्पादन उत्तम येते.
जमीन: मध्यम ते काळी, कसदार आणि चांगला निचरा होणारी जमीन निवडावी. जमिनीचा सामू (pH) ६.० ते ७.० च्या दरम्यान असावा.
हवामान: मेथीला थंड आणि कोरडे हवामान चांगले मानवते. मात्र, महाराष्ट्रात याची लागवड वर्षभर (खरीप, रब्बी आणि उन्हाळा) करता येते. रब्बी हंगामात (ऑक्टोबर-नोव्हेंबर) याचे उत्पादन उत्तम येते.
जमीन: मध्यम ते काळी, कसदार आणि चांगला निचरा होणारी जमीन निवडावी. जमिनीचा सामू (pH) ६.० ते ७.० च्या दरम्यान असावा.
सुधारित जाती
पुसा अर्ली बंचिंग: लवकर तयार होणारी आणि जुड्या बांधण्यासाठी योग्य जात.
कसूरी मेथी: ही जात हळू वाढते, पण सुवासिक असते. हिच्या पानांच्या अनेक कापण्या करता येतात.
फुले कस्तुरी / आरएमटी-१: चांगल्या उत्पादनासाठी प्रसिद्ध.
पुसा अर्ली बंचिंग: लवकर तयार होणारी आणि जुड्या बांधण्यासाठी योग्य जात.
कसूरी मेथी: ही जात हळू वाढते, पण सुवासिक असते. हिच्या पानांच्या अनेक कापण्या करता येतात.
फुले कस्तुरी / आरएमटी-१: चांगल्या उत्पादनासाठी प्रसिद्ध.
पूर्वमशागत आणि पेरणी
पूर्वमशागत: जमीन उभी-आडवी नांगरून, ढेकळे फोडून मऊ करावी. त्यात चांगले कुजलेले शेणखत मिसळावे.
लागवड पद्धत: मेथीची लागवड सपाट वाफ्यांमध्ये (Flat beds) केली जाते. ३x२ मीटर आकाराचे वाफे तयार करावेत.
पेरणी: वाफ्यांमध्ये २० सेंमी अंतरावर रेघा पाडून बियाणे पेरावे किंवा बियाणे हाताने समप्रमाणात फेकून (ब्रॉडकास्टिंग) नंतर हलके मातीने झाकून घ्यावे.
बियाणांचे प्रमाण: एकरी गोणत्या (पालेभाजीसाठी) २५ ते ३० किलो बियाणे लागते.
पूर्वमशागत: जमीन उभी-आडवी नांगरून, ढेकळे फोडून मऊ करावी. त्यात चांगले कुजलेले शेणखत मिसळावे.
लागवड पद्धत: मेथीची लागवड सपाट वाफ्यांमध्ये (Flat beds) केली जाते. ३x२ मीटर आकाराचे वाफे तयार करावेत.
पेरणी: वाफ्यांमध्ये २० सेंमी अंतरावर रेघा पाडून बियाणे पेरावे किंवा बियाणे हाताने समप्रमाणात फेकून (ब्रॉडकास्टिंग) नंतर हलके मातीने झाकून घ्यावे.
बियाणांचे प्रमाण: एकरी गोणत्या (पालेभाजीसाठी) २५ ते ३० किलो बियाणे लागते.
खत आणि पाणी व्यवस्थापन
खत व्यवस्थापन: पेरणीच्या वेळी शेणखतासोबत थोडे रासायनिक खत (नत्र आणि स्फुरद) द्यावे. पालेभाजीसाठी नत्राचा (Nitrogen) वापर पानांची वाढ चांगली करण्यास मदत करतो.
पाणी व्यवस्थापन: पेरणी केल्यावर लगेच हलके पाणी द्यावे. त्यानंतर जमिनीच्या मगदुराप्रमाणे हिवाळ्यात ४ ते ६ दिवसांनी आणि उन्हाळ्यात ३ ते ४ दिवसांनी पाणी द्यावे.
खत व्यवस्थापन: पेरणीच्या वेळी शेणखतासोबत थोडे रासायनिक खत (नत्र आणि स्फुरद) द्यावे. पालेभाजीसाठी नत्राचा (Nitrogen) वापर पानांची वाढ चांगली करण्यास मदत करतो.
पाणी व्यवस्थापन: पेरणी केल्यावर लगेच हलके पाणी द्यावे. त्यानंतर जमिनीच्या मगदुराप्रमाणे हिवाळ्यात ४ ते ६ दिवसांनी आणि उन्हाळ्यात ३ ते ४ दिवसांनी पाणी द्यावे.
रोग व कीड नियंत्रण
मेथीवर प्रामुख्याने मर रोग (Root rot) किंवा भुरी (Powdery mildew) रोगाचा प्रादुर्भाव होतो. याच्या नियंत्रणासाठी पेरणीपूर्वी बियाणाला ट्रायकोडर्माची बीजप्रक्रिया करावी. पानांवर कीड दिसल्यास कडुनिंबाच्या अर्काची (Neem oil) फवारणी करावी, कारण ही पालेभाजी असल्याने रासायनिक औषधे टाळलेली बरी.
मेथीवर प्रामुख्याने मर रोग (Root rot) किंवा भुरी (Powdery mildew) रोगाचा प्रादुर्भाव होतो. याच्या नियंत्रणासाठी पेरणीपूर्वी बियाणाला ट्रायकोडर्माची बीजप्रक्रिया करावी. पानांवर कीड दिसल्यास कडुनिंबाच्या अर्काची (Neem oil) फवारणी करावी, कारण ही पालेभाजी असल्याने रासायनिक औषधे टाळलेली बरी.
काढणी आणि उत्पादन
काढणी: पेरणीनंतर २५ ते ३० दिवसांनी मेथी उपटून किंवा कापून काढणीस तयार होते.
उत्पादन: एकरी साधारणपणे ३ ते ४ टन हिरवी पालेभाजी मिळते.
काढणी: पेरणीनंतर २५ ते ३० दिवसांनी मेथी उपटून किंवा कापून काढणीस तयार होते.
उत्पादन: एकरी साधारणपणे ३ ते ४ टन हिरवी पालेभाजी मिळते.
Edited By- Dhanashri Naik
