Festival Posters
✕

पावसाळी, हिवाळी आणि उन्हाळी तिन्ही ऋतूंमध्ये करता येणारी झेंडूची शेती

Updated: बुधवार, 8 जुलै 2026 (15:26 IST)
२. सुधारित जाती
झेंडूमध्ये प्रामुख्याने दोन प्रकार आढळतात:
आफ्रिकन झेंडू : ही झाडे उंच वाढतात आणि फुले मोठी, चेंडूसारखी गोल असतात. बाजारात याला सर्वाधिक मागणी असते.
प्रमुख जाती: मखमली, पुसा नारंगी, पुसा बसंती, कलकत्ता यलो. सध्या मार्केटमध्ये 'इन्का' (Inca), 'इंडस', आणि 'टेनिस बॉल' या हायब्रिड (संकरित) जातींना खूप मागणी आहे.
फ्रेंच झेंडू : ही झाडे आकाराने लहान आणि पसरट असतात. फुले लहान पण संख्येने जास्त असतात.
प्रमुख जाती: पुसा अर्पिता, बटरस्कॉच. (यांचा वापर प्रामुख्याने कुंडीत किंवा सुशोभीकरणासाठी केला जातो).

३. रोपवाटिका आणि लागवड पद्धत
रोप तयार करणे:झेंडूची थेट बिया पेरण्यापेक्षा गादी वाफ्यावर रोपे तयार करून किंवा नामांकित नर्सरीतून 'टीशू कल्चर' / हायब्रिड रोपे आणून लागवड करणे फायदेशीर ठरते. बियाणे पेरल्यापासून साधारण २१ ते २५ दिवसांत रोपे लागवडीयोग्य होतात.
लागवडीचे अंतर: लागवड करताना दोन ओळींतील अंतर ३ ते ४ फूट आणि दोन रोपांतील अंतर १ ते १.५ फूट ठेवावे. लागवड नेहमी सरी-वरंब्यावर किंवा गादीवाफ्यावर करावी.  
मल्चिंग पेपरचा वापर: आधुनिक पद्धतीत गादीवाफ्यावर मल्चिंग पेपर (२५μm) आणि ठिबक सिंचन वापरल्यास तणांचा प्रादुर्भाव होत नाही आणि पाण्याचा योग्य वापर होतो.

४. पाणी आणि खत व्यवस्थापन
पाणी व्यवस्थापन: पावसाळ्यात गरजेनुसार, हिवाळ्यात ८ ते १० दिवसांनी आणि उन्हाळ्यात ५ ते ६ दिवसांच्या अंतराने पाणी द्यावे. फुलांच्या वाढीच्या काळात पाण्याचा ताण पडू देऊ नये.
खत व्यवस्थापन: लागवडीपूर्वी जमिनीत चांगले कुजलेले शेणखत मिसळावे. रासायनिक खतांमध्ये नत्र, स्फुरद आणि पालाश योग्य प्रमाणात द्यावे. झाडाची शाकीय वाढ आणि फुलांची संख्या वाढवण्यासाठी लागवडीनंतर सुक्ष्म अन्नद्रव्यांची फवारणी करावी.

५. शेंडे खुडणे
लागवडीनंतर साधारण २५ ते ३० दिवसांनी झाडांचा मुख्य शेंडा वरून थोडा खुडून (कट करून) टाकावा.
फायदा: मुख्य शेंडा खुडल्यामुळे झाडाला बाजूने अनेक नवीन फुटवे (फांद्या) फुटतात. झाड डेरेदार होते आणि फुलांची संख्या दुप्पट-तिप्पट वाढते.

६. रोग व कीड नियंत्रण
कीड: फुलकिडे आणि तांबडी कोळी हे पानांतील रस शोषून घेतात, ज्यामुळे पाने आकसतात. यासाठी निंबोळी अर्क किंवा शिफारस केलेल्या कीटकनाशकांची फवारणी करावी.
रोग: भुरी आणि करपा या रोगांमुळे पानांवर पांढरे किंवा काळे डाग पडतात. याच्या नियंत्रणासाठी बुरशीनाशकांची (Fungicides) फवारणी करावी.

७. काढणी आणि उत्पादन
लागवडीनंतर साधारण २ ते २.५ महिन्यांत (६० ते ७० दिवस) फुले काढणीस तयार होतात.
फुले पूर्ण उमलल्यावर, सकाळी किंवा संध्याकाळच्या वेळी देठासह तोडावीत.
एकरी साधारण ५ ते ८ टनांपर्यंत फुलांचे उत्पादन मिळू शकते (जातीनुसार आणि योग्य व्यवस्थापनानुसार).

८. खर्च आणि नफा गणित
खर्च: एकरी रोपे, खते, मल्चिंग, मजुरी असा साधारण ४०,००० ते ५०,००० रुपये खर्च येतो.
नफा: सरासरी भाव ३० ते ५० रुपये प्रति किलो मिळाला, तरी १.५ ते २.५ लाख रुपयांचे उत्पन्न मिळते. जर दसरा-दिवाळीच्या मुहूर्तावर बाजारात फुले आली आणि भाव १०० ते १५० रुपये किलोवर गेला, तर नफा दुप्पट होऊ शकतो.
ALSO READ: कमी खर्चात आणि कमी कालावधीत बंपर उत्पन्न! गाजराची यशस्वी लागवड माहिती
स्मार्ट टिप: झेंडूच्या शेतीचे नियोजन करताना सण-उत्सव आणि लग्नाचे मुहूर्त लक्षात घेऊन पाऊण ते दोन महिने आधी लागवड करावी, जेणेकरून नेमक्या ऐन तेजीच्या काळात तुमचे उत्पादन बाजारात येईल आणि तुम्हाला बंपर भाव मिळेल!
ALSO READ: दोडक्याची लागवड कशी करावी, याची सविस्तर माहिती येथे पहा
Edited By- Dhanashri Naik
About Author
धनश्री नाईक
गेल्या दोन वर्षांपासून डिजिटल मीडियाच्या क्षेत्रात सक्रिय असलेल्या धनश्री नाईक सध्या 'वेबदुनिया'च्या मराठी विभागात कनिष्ठ संपादक म्हणून कार्यरत आहेत. त्यांनी जळगाव येथील उत्तर महाराष्ट्र विद्यापीठातून एम.ए. पर्यंतचे शिक्षण पूर्ण केले आहे. राष्ट्रीय-आंतरराष्ट्रीय विषयांव्यतिरिक्त स्थानिक समस्या आणि घडामोडींना व्यासपीठ मिळवून देण्याकडे धनश्री यांचा कटाक्ष असतो. तळागाळातील बातम्या सोप्या भाषेत मांडणे हे.... Read More

सर्व पहा

Pitru Paksha 2026: पूर्वजांप्रती कृतज्ञता व त्यांना तृप्त करण्यासाठी पितृपक्षात श्राद्धातील प्रसादाची थाळी

Pitru Paksha 2026: पितृपक्षात या ३ वस्तू घरी आणा; पितर प्रसन्न होतील

Garud Puran स्त्रिया 'श्राद्ध', 'तर्पण' किंवा 'पिंडदान' करू शकतात का? गरुड पुराणातील माहिती जाणून घ्या

पितृपक्षात जुळून येणार 'लक्ष्मी-नारायण राजयोग'; ४ राशींवर होणार धनवर्षाव

Pitru Paksha 2026 पितृ पक्ष कधीपासून सुरू? श्राद्ध तारखांचे संपूर्ण वेळापत्रक

सर्व पहा

LIVE: महाराष्ट्रातील २६५ दुष्काळग्रस्त तालुक्यांमध्ये मोफत धान्य वितरणाचे आदेश

कॅप्टन स्मित मच्छर यांना इस्रायल ''राष्ट्रपती पुरस्काराने'' सन्मानित करणार

मुंबईतील IIT पवईमध्ये अचानक भीषण आग; दोन मुलांसह पाच जण होळपले

World Post Day 2026 जागतिक टपाल दिन; महत्त्व आणि इतिहास

India vs West Indies यांच्यातील टी-२० मालिकेतील दुसरा सामना आज रांची येथे खेळला जाणार

पुढील लेख
Show comments