दोडक्याची लागवड कशी करावी, याची सविस्तर माहिती येथे पहा

दोडका लागवड हा कमी कालावधीत आणि कमी खर्चात शेकडो शेतकऱ्यांना हमखास नफा मिळवून देणारा एक उत्तम भाजीपाला व्यवसाय आहे. दोडक्याला बाजारात वर्षभर चांगली मागणी असते. वेलवर्गीय पिकांमध्ये दोडका हे अत्यंत फायदेशीर पीक मानले जाते. दोडक्याची शास्त्रीय आणि आधुनिक पद्धतीने लागवड कशी करावी, याची सविस्तर माहिती आज आपण पाहणार आहोत. 

१. हवामान आणि जमीन

हवामान: दोडके हे प्रामुख्याने उष्ण आणि दमट हवामानात चांगले वाढणारे पीक आहे. २५°C ते ३५°C तापमान या पिकाच्या वाढीसाठी आणि उत्तम फळधारणेसाठी आदर्श मानले जाते. अति थंडीत या पिकाची वाढ खुंटते.

जमीन: चांगला निचरा होणारी, मध्यम ते भारी आणि सेंद्रिय पदार्थांनी समृद्ध असलेली जमीन (सामू ६.५ ते ७.५) या पिकासाठी उत्तम असते. पाण्याचा निचरा न होणाऱ्या चोपण जमिनीत दोडका लावू नये.

२. लागवडीचा योग्य काळ

उन्हाळी हंगाम: जानेवारी ते फेब्रुवारी महिना.

खरिपाचा (पावसाळी) हंगाम: जून ते जुलै महिना.

३. सुधारित आणि संकरित जाती

फुले सुजाता: ही फुले कृषी विद्यापीठाने विकसित केलेली अत्यंत लोकप्रिय जात असून फळे गडद हिरवी आणि आकर्षक असतात.

कोकण हरिता: कोकण भागासाठी उपयुक्त, मध्यम लांबीच्या आणि भरपूर उत्पादन देणाऱ्या शेंगा.

पुसा नसदार: लवकर तयार होणारी आणि सरळ फळे देणारी जात.

खाजगी कंपन्यांच्या संकरित जाती: महिको (Mahyco), व्हीएनआर (VNR-Alok), आणि सिंजेंटा (Syngenta) यांच्या हायब्रीड बियाण्यांनाही बाजारात खूप मागणी आहे.

४. बियाण्याचे प्रमाण आणि बीजप्रक्रिया

बियाणे: एकरी साधारणपणे १ ते १.५ किलो बियाणे लागते.

बीजप्रक्रिया: पेरणीपूर्वी प्रति किलो बियाण्यास २.५ ग्रॅम 'थायरम' किंवा 'बाविस्टीन' हे बुरशीनाशक चोळावे. यामुळे कोवळ्या रोपांना मर रोगापासून संरक्षण मिळते.

५. लागवड पद्धत आणि अंतर

जमीन चांगली नांगरून, वखरून भुसभुशीत करावी. एकरी ८ ते १० टन चांगले कुजलेले शेणखत जमिनीत मिसळावे.

मल्चिंग आणि बेड पद्धत: हल्ली आधुनिक शेतीत गादीवाफे (Beds) करून त्यावर मल्चिंग पेपर (Mulching Paper) आणि ठिबक सिंचन (Drip) चा वापर करून लागवड केली जाते.

दोन बेडमधील अंतर ५ ते ६ फूट आणि दोन रोपांमधील अंतर १.५ ते २ फूट ठेवावे. प्रत्येक ठिकाणी २ बिया टोकाव्यात.

६. वेल व्यवस्थापन (मंडप / बांबू पद्धत)

दोडक्याचे भरपूर आणि डागविरहित उत्पादन घेण्यासाठी वेली मंडप किंवा तार-बांबूच्या साहाय्याने वर चढवणे अत्यंत आवश्यक आहे. फळे हवेत लटकती राहिल्यामुळे ती सरळ वाढतात, त्यांचा रंग चांगला राहतो आणि जमिनीवरील कीड-रोगांचा प्रादुर्भाव कमी होतो.

७. खत आणि पाणी व्यवस्थापन

खत: बेसल डोस म्हणून एकरी ५० किलो डीएपी (DAP), ५० किलो पोटॅश आणि १० किलो झिंक सल्फेट द्यावे. वेल वाढीच्या अवस्थेत असताना नत्राची मात्रा द्यावी.

पाणी: उन्हाळ्यात जमिनीच्या मगदुरानुसार ४ ते ६ दिवसांनी पाणी द्यावे. पावसाळ्यात गरजेनुसार पाणी व्यवस्थापन करावे. फुलं आणि फळे लागताना पाण्याचा ताण पडू देऊ नये.

८. कीड आणि रोग नियंत्रण

फळमाशी (Fruit Fly): ही माशी कोवळ्या फळात अंडी घालते, ज्यामुळे फळे सडतात. यासाठी शेतात 'ल्युअर ट्रॅप्स' (pheromone traps) लावावेत.

भुरी आणि केवडा रोग: पानांवर पांढरे किंवा पिवळे डाग पडतात. याच्या नियंत्रणासाठी शिफारसीत बुरशीनाशकांची (उदा. मॅन्कोझेब किंवा कार्बेन्डाझिम) फवारणी करावी.

९. काढणी आणि उत्पादन

बियाणे टोकल्यापासून साधारण ४५ ते ५० दिवसांत पहिली तोडणी सुरू होते.

फळे कोवळी, लुसलुशीत आणि योग्य आकाराची असतानाच दर ३ ते ४ दिवसांनी तोडणी करावी. निबर (कडक) झालेली फळे बाजारात विकली जात नाहीत.

योग्य व्यवस्थापन केल्यास एका एकरातून साधारण ६० ते ८० क्विंटल (६ ते ८ टन) उत्पादन सहज मिळू शकते.

Edited By- Dhanashri Naik