हृदयविकाराचा झटका म्हणजे काय

भारतीयांसहित अनेक आशियाई विकासनशील देशांमध्ये हृदयविकाराचा धोका वाढलेला दिसून येतो.

ज्यात खालील कारणांचा समावेश आहे :

धूम्रपान करणे

मधूमेह

उच्च रक्तदाब

लठ्ठपणा

उच्च कोलेस्ट्रॉल, आणि कमी एचडीएल व वाढीव कोलेस्ट्रॉल

शारिरीक श्रमाची कमतरता

अनुवंशिकता

तणाव, रागीटपणा आणि चिंता

वंशानुगत मुद्दे

डॉक्टरांना कधी भेटायचे?

जर एखाद्या व्यक्तीला छातीत दुखणे, श्वास लागणे किंवा मळमळ किंवा थंड घाम येणे यासारखी इतर लक्षणे असतील तर त्याने ताबडतोब आपत्कालीन विभागात जावे. लक्षणे गंभीर असल्यास, डॉक्टर रुग्णाला हृदयरोग तज्ज्ञ किंवा हृदयरोग तज्ज्ञांकडे पाठवू शकतात.

मेडीकवर हॉस्पिटल्समधील आमचे हृदयरोगतज्ज्ञ तुम्हाला सर्वोत्तम हृदयाची काळजी आणि उपचार प्रदान करतील

हार्ट अटॅकची कारणे

बहुतेक हृदयविकाराचा झटका कोरोनरी धमनी रोगामुळे होतो. हृदयाच्या (कोरोनरी) धमन्यांपैकी एक किंवा अधिक कोरोनरी धमनी रोगामध्ये अवरोधित केले जातात आणि हे सामान्यत: कोलेस्टेरॉल-युक्त साठ्यांमुळे होते ज्याला प्लेक्स म्हणतात.

प्लेक्समुळे धमनी अरुंद होऊ शकते, ज्यामुळे हृदयाला रक्तपुरवठा मर्यादित होतो.

जेव्हा प्लेक तुटतो तेव्हा ते हृदयात रक्ताची गुठळी तयार करू शकते.

तथापि, हृदयातील कोरोनरी धमनीच्या संपूर्ण किंवा आंशिक अवरोधामुळे हृदयविकाराचा झटका येऊ शकतो. हृदयविकाराचा झटका ओळखण्याचा एक मार्ग म्हणजे जेव्हा इलेक्ट्रोकार्डियोग्राम (ECG किंवा EKG) काही बदल (एसटी एलिव्हेशन) प्रकट करतो ज्यांना त्वरित आक्रमक उपचारांची आवश्यकता असते. तुमचे डॉक्टर हृदयविकाराच्या विविध प्रकारांचे वर्णन करण्यासाठी ECG डेटा वापरू शकतात.

मध्यम किंवा मोठ्या हृदयाच्या धमनीचा तीव्र एकूण अडथळा सामान्यतः एसटी-एलिव्हेशन मायोकार्डियल इन्फेक्शन (STEMI) दर्शवतो.

आंशिक अडथळा वारंवार नॉन-एसटी एलिव्हेशन मायोकार्डियल इन्फेक्शन (NSTEMI) सूचित करतो. NSTEMI असणा-या काही व्यक्तींना मात्र पूर्ण अडथळा असतो.

सर्व हृदयविकाराचा झटका अवरोधित रक्तवाहिन्यांमुळे येत नाही. येथे इतर कारणे आहेत:

कोरोनरी धमनी उबळ

धमनी सामान्यत: कोलेस्टेरॉल प्लेक्स किंवा धूम्रपान किंवा इतर जोखीम घटकांमुळे लवकर कडक होणे प्रदर्शित करते. कोरोनरी धमनीच्या उबळांना कधीकधी प्रिन्झमेटल एनजाइना, व्हॅसोस्पॅस्टिक एनजाइना किंवा वेरिएंट एंजिना म्हणून ओळखले जाते.

हृदयविकाराचा झटका आल्यास रुग्णास काय प्रथमोपचार द्यावे ?

हृदयविकारावर झटकन ऊपचार मिळाल्यास जीवन वाचवता येते.

जोपर्यंत वैद्यकिय मदत मिळत नाही तोपर्यंत रुग्णाला आडवे झोपवावे व त्याचे सर्व घट्ट कपडे सैल करावे.

जर ऑक्सिजन सिलेंडर उपलब्ध असेल तर रुग्णाला त्वरीत ऑक्सिजन द्यावे.

जर नायट्रोग्लीसरीन किंवा सॉरबिटरेटच्या गोळ्या उपलब्ध असतील तर त्वरीत त्यातील एक गोळी जिभेखाली द्यावी.

पाण्यात ढवळून अँस्प्रीन द्यावे.

हृदयविकारावर काय उपचार असतात ?

हृदयविकारावर झटकन वैद्यकिय उपचार व इस्पितळात भरती करणे गरजेचे असते.

पहिले काही मिनीटे आणि तास जरा संकटपूर्ण असतात. प्राथमिक काळात कोरोनरी आर्टरीमधील अडथळे विरघळवण्यासाठी औषधे दिली जातात.

हृदयाच्या स्पंदनांवर लक्ष ठेवले जाते व जर काही अनपेक्षीत स्पंदने आढळली तर त्यावर ऊपचार केले जातात. वेदना कमी करण्याची औषधे दिली जातात व रुग्णास आराम करण्यास व झोपण्यास सांगितले जाते.

जर रक्तदाब जास्त असेल तर रक्तदाब कमी करण्यासाठी औषधे दिली जातात.

प्रत्येक रुग्णाची व त्याला आलेल्या हृदयविकाराची गंभीरता, हृदयाचे नुकसान आणि अडथळ्यांचे प्रमाण व रुग्णाचे वय लक्षात घेऊन ऊपचार पद्धती ठरवली जाते.

कितेक वेळा अडथळे दूर करण्यासाठी काही निश्चित प्रक्रिया आवश्यक असते. ह्यात कोरोनरी एंजियोप्लास्टी, फुग्याने वाहिकांचा अडथळा दूर करणे किंवा कोरोनरी बाईपास सर्जरीचा ऊपयोग केला जातो.

हृदयविकारापासून बचाव कसा करता येतो?

हृदयविकारापासून ज्यांना धोका आहे किंवा वाचायचे आहे त्यांनी खालील नियम पाळावेत :

जीवन शैलीत परिवर्तन:

आहार स्वस्थ ठेवा ज्यात चरबी आणि मिठ कमी असावे, फाइबर आणि जटिल कार्बोहाइड्रेट उच्च मात्रेत असावे.

वजन जास्त असणा-यांनी वजन कमी करावे.

शारिरीक व्यायाम रोज करण्याचीदेखील फार गरज आहे.

धूम्रपान करु नये व करत असल्यास त्वरित बंद करावे.

मधूमेह, रक्तदाब किंवा जास्त कॅलेस्ट्रोल असणा-यांनी त्यांची रोजची औषधे नियमित चालू ठेवून रोगास अटोक्यात ठेवावे.

पेसमेकर बद्दल

हृदयात एक वीजनिर्मिती केंद्र असते. त्याला एस ए नोड म्हणतात. त्यातून निर्माण झालेली विद्युत ऊर्जा एका विशिष्ट तार संस्थेतून प्रवास करते. हृदयाची स्पंदने साधारणपणे मिनिटाला ६० के १०० ठोके(हार्ट बीट) निर्माण करते. शारीरिक श्रमानंतर हे ठोके वाढतात. पण ज्या व्यक्तीच्या हृदयाचे ठोके खूप हळू पडतात त्याला कृत्रिम पेसमेकर शरीराच्या आत बसवण्याचा सल्ला दिला जातो. पेसमेकर मधून हृदयाच्या स्नायूंना उत्तेजन देते. ज्यामुळे नैसर्गिक ठोक्यांप्रमाणे हृदयाचे ठोके निर्माण होतात. त्यामुळे रक्ताभिसरण सुधारते. हे यंत्र सामान्यपणे गळ्याजवळच्या हाडाच्या जवळील छातीच्या जवळील भागात डावीकडे किंवा उजवीकडे लावले जाते. त्याचा फायदा पेशंटना नक्कीच होतो.
Edited by : Ratnadeep Ranshoor