भारताने अंतराळात आणखी एक झेप घेतली, इस्रोने NVS-03 उपग्रह प्रक्षेपित केला
भारताने अंतराळ क्षेत्रात आणखी एक ऐतिहासिक टप्पा ओलांडला आहे. भारतीय अंतराळ संशोधन संस्थेने (इस्रो) 'एनव्हीएस-०३' या पुढच्या पिढीच्या उपग्रहाचे अंतराळात यशस्वी प्रक्षेपण केले असून, यामुळे देशाची स्वदेशी नेव्हिगेशन प्रणाली (NavIC) अधिक मजबूत आणि सुधारित झाली आहे. आंध्र प्रदेशातील श्रीहरिकोटा येथील सतीश धवन अंतराळ केंद्रातून जीएसएलव्ही-एफ१८ रॉकेटद्वारे रात्री ११:५१ वाजता हे यशस्वी प्रक्षेपण पार पडले.
हे प्रक्षेपण केवळ आणखी एक उपग्रह नाही; तर यात अनेक महत्त्वपूर्ण घडामोडी आहेत, ज्या भारताच्या सामरिक आणि तांत्रिक सामर्थ्याला एक नवीन आयाम देतात. चला, या संपूर्ण मोहिमेतील प्रमुख वैशिष्ट्ये जाणून घेऊया:
'नॉटी बॉय'ने शतक पूर्ण केले, आता तो 'स्मार्ट बॉय' झाला आहे
या यशस्वी प्रक्षेपणासह, देशाच्या शक्तिशाली जीएसएलव्ही रॉकेटने आपले २० वे उड्डाण पूर्ण केले आहे. एक काळ असा होता की, वारंवार येणाऱ्या तांत्रिक बिघाडांमुळे आणि अपयशांमुळे अंतराळ शास्त्रज्ञांमध्ये या रॉकेटला 'नॉटी बॉय' (खोडकर मुलगा) असे टोपणनाव दिले गेले होते. तथापि, मागील अनेक मोहिमांमधून आपली क्षमता सिद्ध केल्यामुळे, त्याने आता 'स्मार्ट बॉय' (हुशार मुलगा) हे बिरुद पूर्णपणे मिळवले आहे.
सैन्य आणि देशासाठी NVS-03 इतके महत्त्वाचे का आहे?
सध्या, भारताची स्वदेशी नेव्हिगेशन प्रणाली, NavIC, कार्यक्षमतेने चालवण्यासाठी उपग्रहांच्या कमतरतेचा सामना करत आहे. या स्वायत्त स्थान-शोधक प्रणालीला किमान चार सक्रिय उपग्रहांची आवश्यकता असते, परंतु सध्या केवळ तीनच सक्रिय आहेत. परिणामी, सशस्त्र दलांना तिचा पूर्णपणे उपयोग करता येत नाही.
NVS-03 ची अवकाशात तैनाती लष्करासाठी स्वदेशी नौकानयन सहाय्याला लक्षणीयरीत्या बळकट करेल. भविष्यात, त्यामुळे:
क्षेपणास्त्राचे दिशादर्शन आणि अचूक स्थान शोधणे अधिक सोपे होईल
युद्धनौकांमधील समन्वय आणि समुद्रातील सैन्याच्या हालचालींमध्ये सुधारणा होईल.
लढाऊ विमानांना आणि सामरिक मोहिमांना अभेद्य स्वदेशी सुरक्षा कवच मिळेल.
NVS-03 म्हणजे काय?
इस्रोच्या पुढच्या पिढीतील नेव्हिगेशन उपग्रह मालिकेतील तिसरा उपग्रह, एनव्हीएस-०३, याचे वजन २,२३२ किलोग्रॅम असून तो भारताच्या स्वतःच्या जीपीएस, किंवा नॅविक (NavIC - Navigation with Indian Constellation) प्रणालीचे आधुनिकीकरण करेल.
NVS-03 ची वैशिष्ट्ये
हा उपग्रह भारत आणि त्याच्या सीमेबाहेर १,५०० किलोमीटरपर्यंतच्या परिसरातील अचूक स्थान, मार्ग आणि वेळेची माहिती प्रदान करेल.
विद्यमान L5 आणि S-बँड सिग्नल व्यतिरिक्त, ते एक नवीन L1 सिग्नल देखील प्रसारित करेल. या समावेशामुळे सामान्य नागरिकांसाठी स्मार्टफोन आणि स्मार्टवॉचसारख्या परिधान करण्यायोग्य उपकरणांमध्ये या स्वदेशी नेव्हिगेशन प्रणालीची पोहोच आणखी वाढेल.
अवकाशातील वेळेची अचूक गणना करण्यासाठी, त्यात स्वदेशी तंत्रज्ञानाने बनवलेले अणुघड्याळ बसवण्यात आले आहे.
श्रीहरिकोटा येथून उड्डाण केल्यानंतर, उपग्रह आता आपली कक्षा उंचावण्याची प्रक्रिया पूर्ण करून ३२.५ अंश पूर्व येथील आपल्या अंतिम भूस्थिर स्थानावर पोहोचेल.
या यशस्वी उड्डाणाने जगाला पुन्हा एकदा दाखवून दिले आहे की, अंतराळ विज्ञान क्षेत्रात भारताचे आत्मनिर्भरत्व सातत्याने नवनवीन उंची गाठत आहे.
