Chanakya Neeti ज्यांच्याकडे हे ५ गुण नाहीत, अशा लोकांची संगत टाळा
आचार्य चाणक्य यांनी त्यांच्या 'चाणक्य नीती'मध्ये सुखी, शांत आणि यशस्वी जीवन जगण्यासाठी अनेक तत्त्वे सांगितली आहेत. त्यांच्या मते, व्यक्तीची ओळख तिच्या शब्दांवरून किंवा तिच्या सामाजिक स्थानावरून होत नाही, तर ती तिच्या गुणांवरून, वर्तणुकीवरून आणि चारित्र्यावरून ठरते. 'चाणक्य नीती'च्या पहिल्या अध्यायातील दहाव्या श्लोकात त्यांनी अशा पाच आवश्यक गुणांचा उल्लेख केला आहे, जे एका व्यक्तीमध्ये असायला हवेत. ज्यांच्याकडे हे पाच गुण नसतात, अशा व्यक्तींची संगत टाळावी. चाणक्य म्हणतात की, ज्या व्यक्तींकडे खालील पाच गुण नसतात, त्यांच्यापासून दूर राहावे.
१. उपजीविका मिळवण्याची क्षमता नसणारे
'चाणक्य नीती'मधील या तत्त्वात नमूद केलेला पहिला गुण म्हणजे स्वतःची उपजीविका चालवण्याची क्षमता. प्रत्येक व्यक्तीने स्वतःच्या आयुष्याची जबाबदारी घेतली पाहिजे. ज्या व्यक्तीला स्वतःच्या गरजा आणि कर्तव्यांबद्दल काहीही देणेघेणे नसते, अशा व्यक्तीसोबत नाते टिकवून ठेवणे कठीण असते. याचा अर्थ असा नाही की, ज्यांची आर्थिक स्थिती बिकट आहे, त्यांच्यापासून दूर राहावे; उलट, याचा अर्थ असा की, जीवनाप्रती जबाबदारीची जाणीव असणे आणि जीवन कसे जगावे याचे व्यावहारिक भान असणे महत्त्वाचे आहे. हा गुण नसेल, तर व्यक्ती आयुष्यात प्रगती करू शकत नाही; ती सतत समस्यांनी वेढलेली राहते आणि तिच्या दृष्टिकोनात नकारात्मकता येऊ शकते.
२. भीती (चुकीचे कृत्य करण्याची भीती) नसणे
येथे 'भीती' म्हणजे सतत दहशतीत जगणे नव्हे, तर चुकीचे कृत्य करण्याबद्दल किंवा नैतिक सीमा ओलांडण्याबद्दल वाटणारी एक प्रकारची 'भीती' किंवा सावधगिरी होय. माणसाने आपली कर्तव्ये टाळू नयेत. ज्या व्यक्तीला चुकीचे कृत्य करताना कोणतीही भीती वाटत नाही, ती इतरांचे नुकसान करण्यासही मागेपुढे पाहणार नाही. त्यामुळे, योग्य ती सावधगिरी आणि जबाबदारीची जाणीव शिस्त निर्माण करते. अशा व्यक्ती आपल्या नातेसंबंधांतही प्रामाणिक आणि निष्ठावान असतात.
३. लाज (विनम्रता किंवा संकोच) नसणे
'लाज' किंवा 'संकोच' असणे म्हणजे स्वतःच्या प्रतिष्ठेचा, सामाजिक शिष्टाचारांचा आणि नैतिक मूल्यांचा आदर करणे होय. अशी कोणतीही कृती टाळली पाहिजे ज्यामुळे स्वतःचा किंवा इतरांचा अपमान होऊ शकेल. ज्या व्यक्तीला स्वतःच्या प्रतिष्ठेची जाणीव नसते, ती आपल्या वागण्याने नातेसंबंधांमध्ये गुंतागुंत निर्माण करू शकते. अशा व्यक्तींपासून अंतर राखणेच हिताचे असते.
४. औदार्य आणि नम्रता नसणे
माणसाने इतरांप्रती उदार, नम्र आणि साहाय्यक असावे. जो केवळ स्वतःच्या स्वार्थाचा विचार करतो, तो दीर्घकाळ नातेसंबंध टिकवू शकत नाही. याउलट, इतरांच्या गरजा समजून घेणे, त्यांना मदत करणे आणि त्यांच्याशी आदराने वागणे यामुळे नाते अधिक दृढ होते.
५. त्यागी वृत्ती—गरज पडल्यास त्याग करण्याची तयारी नसणे
त्यागी वृत्ती म्हणजे केवळ स्वतःचा वैयक्तिक फायदा किंवा सुख यांचाच विचार न करणे. नातेसंबंधांमध्ये कधीकधी स्वतःच्या स्वार्थाच्या पलीकडे जाऊन इतरांच्या कल्याणाचा विचार करावा लागतो. जी व्यक्ती तडजोड करायला, सहकार्य करायला किंवा स्वतःचा स्वार्थ बाजूला ठेवायला तयार नसते, अशा व्यक्तीसोबत नाते टिकवणे कठीण असते. जे लोक नातेसंबंधांसाठी त्याग करायला तयार असतात, त्यांचीच नाती दीर्घकाळ टिकून राहतात.
