"बाजरीची भाकरी आणि गव्हाचे पदार्थ वर्ज्य?" – वसुबारसच्या नैवेद्याचे रहस्य
दिवाळीची सुरुवात वसुबारसने होते, हे तर आपण सगळेच जाणतो. पण तुम्हाला माहित आहे का? या दिवशी गव्हाचे पदार्थ, तळलेले अन्न आणि दुधाचे पदार्थ खाणे पूर्णपणे वर्ज्य मानले जाते! पण असं का? यामागे कोणती परंपरा आणि शास्त्र आहे? चला जाणून घेऊया...
वसुबारस (गोवत्स द्वादशी) हा दिवाळीची सुरुवात करणारा पहिला सण आहे. या दिवशी गाय आणि तिच्या वासराची पूजा करून कृतज्ञता व्यक्त केली जाते. या दिवशीच्या नैवेद्यात आणि आहारामागे धार्मिक, आयुर्वेदिक व ऋतुचक्रानुसार मोठी शास्त्रीय कारणे दडलेली आहेत.
"वसुबारसच्या दिवशी ताटात 'कापलेले' किंवा 'चिरलेले' अन्न खाल्ले जात नाही. पूर्वीच्या काळात गहू, तांदूळ किंवा भाज्या कापून बनवल्या जायच्या.
या दिवशी गाईच्या वत्साला (वासराला) कोणत्याही प्रकारची दुखापत किंवा त्रास होऊ नये, या प्रेमापोटी 'कापणे किंवा चिरणे' वर्ज्य मानले गेले. म्हणूनच या दिवशी बाजरीची भाकरी आणि तांदळाच्या शेवया किंवा अख्खे धान्य वापरून बनवलेले पदार्थ खाण्याची प्रथा पडली."
बाजरीची भाकरी आणि गवारीच्या भाजीचा नैवेद्य का?
ऋतू आणि शरीराची उष्णता: वसुबारस हा सण साधारणपणे हिवाळ्याची सुरुवात किंवा कडाक्याच्या थंडीच्या आगमनापूर्वी येतो. बाजरी उष्ण प्रकृतीची असते, जी शरीराला दीर्घकाळ ऊर्जा आणि ऊब देते.
आरोग्यदायी गवारीची भाजी: गवार ही अत्यंत पौष्टिक, फायबर, प्रथिने, लोह, कॅल्शियम आणि जीवनसत्त्वाने परिपूर्ण भाजी आहे. यामुळे पचनक्रिया सुधारते आणि हाडे बळकट होतात.
गुळाचे महत्त्व: या नैवेद्यासोबत गूळ असतो, जो थंडीपासून रक्षण करतो आणि शरीरात हिमोग्लोबिनची पातळी राखण्यास मदत करतो.
"वसुबारस हा सवत्स गाईचा म्हणजेच आई आणि तिच्या वासराचा सण आहे!
या दिवशी गाईचे संपूर्ण दूध हे फक्त आणि फक्त तिच्या वासरासाठी राखीव ठेवले जाते. मानवाने या दिवशी गाईच्या दुधावर, तुपावर किंवा दह्यावर आपला हक्क दाखवू नये आणि वासराला पोटभर दूध मिळू द्यावे, या उदात्त आणि कृतज्ञ भावनेतून या दिवशी दुधाचे पदार्थ खाल्ले जात नाहीत."
म्हणूनच या वसुबारसला फक्त पूजा करू नका, तर या परंपरेमागचे हे प्रेम आणि शास्त्रसुद्धा नक्की समजून घ्या.
