Navratrotsav 2024 : वज्रेश्वरी देवी माहिती आणि इतिहास जाणून घ्या

मंदिराची रचना-

प्रवेशद्वारावर नगारखानाआहे, आणि ते  किल्ल्याच्या प्रवेशद्वाराप्रमाणेच डिझाइन केलेले आहे. मंदिरालाही किल्ल्याप्रमाणे दगडी भिंतीने वेढलेले आहे. मुख्य मंदिरात जाण्यासाठी बावन्न दगडी पायऱ्या चढून जावे लागते. एका पायऱ्यावर सोन्याचे कासव कोरलेले आहे आणि कूर्म, विष्णूचा कासवाचा अवतार म्हणून त्याची पूजा केली जाते.

मुख्य मंदिराचे तीन भाग आहेत: मुख्य आतील गर्भगृह , दुसरे गर्भगृह आणि एक स्तंभ असलेला सभागृह. तारांगणात सहा मूर्ती आहेत. उजव्या आणि डाव्या हातात अनुक्रमे तलवार आणि गदा असलेली वज्रेश्वरी देवीची भगवी मूर्ती  आणि तिच्याशिवाय त्रिशूल  मध्यभागी उभी आहे. हातात तलवार आणि कमळ असलेली रेणुका ची मूर्ती, महालक्ष्मीची देवी सप्तशृंगी वाणी आणि वाघ, देवी वज्रेश्वरीचे वाहन किंवा पर्वत; वज्रेश्वरीच्या डाव्या बाजूला देवी आहे.

त्याच्या उजव्या बाजूला देवी कालिका  कमळ आणि कमंडल  आणि कुऱ्हाडीने सज्ज परशुरामाच्या मूर्ती आहेत. देवी-देवता चांदीचे दागिने आणि मुकुटांनी सजलेल्या आहेत, चांदीच्या कमळांवर उभे आहेत आणि चांदीच्या छत्रांनी आश्रय घेत आहेत. गर्भगृहाच्या बाहेरील गाभार्‍यात गणेश, भैरव, हनुमान आणि मोरबा देवी या स्थानिक देवतांच्या मूर्ती आहेत. सभामंडपात एक घंटा आहे, जी मंदिरात प्रवेश करताना भक्त वाजवतात आणि संगमरवरी सिंह, ज्याला देवीचा आरोह देखील मानले जाते. एक यज्ञकुंड विधानसभा सभागृहाच्या बाहेर आहे.

मंदिर संकुलातील छोटी मंदिरे कपिलेश्वर महादेव , दत्त, हनुमान आणि गिरी गोसावी संप्रदायातील संतांना समर्पित आहेत . हनुमान मंदिरासमोरील एका पिंपळाच्या झाडाने गणेशाचे रूप धारण केले असून त्याची देवता म्हणून पूजा केली जाते. 17 व्या शतकातील गिरी गोसावी संत गोधडेबुवांची समाधी  मंदगिरी टेकडीच्या मागे गौतम टेकडीच्या माथ्यावर आहे.

सण उत्सव -

या मंदिरात चैत्र महिन्याचं अमावस्येला वज्रेश्वरीच्या सन्मानार्थ मेळा भरतो.

रात्री अमावस्येला दिव्यांची पूजा केली जाते. दुसऱ्या दिवशी, वैशाख हिंदू महिन्याच्या पहिल्या दिवशी , देवीची प्रतिमा असलेली पालखी सह औपचारिक मिरवणूक काढली जाते.

मंदिरात साजरे केले जाणारे इतर सण म्हणजे हिंदू श्रावण महिन्यात शिव उपासना ; कोजागिरी पौर्णिमा - हिंदू महिन्यातील अश्विन पौर्णिमेचा दिवस; दिवाळी ; होळी ; दत्त जयंती ; हनुमान जयंती आणि गोधडेबुवा जयंती इत्यादी उत्सव साजरे केले जातात.

Edited by - Priya Dixit