भानु सप्तमीची कथा

Download

Written By: वेबदुनिया धर्म टीम

Updated: Sat, 6 Jun 2026 (21:20 IST)

धार्मिक मान्यतेनुसार, भानु सप्तमी (सूर्य सप्तमी म्हणूनही ओळखली जाते) हा भगवान सूर्याला समर्पित एक अत्यंत शुभ दिवस आहे. जेव्हा कृष्ण पक्षाची सप्तमी तिथी रविवारी येते, तेव्हा तिला भानु सप्तमी म्हटले जाते. या व्रताशी आणि या दिवसाच्या महत्त्वाशी तीन प्रसिद्ध आख्यायिका निगडित आहेत.

कथा १: सूर्य देवाच्या प्रकटीकरणाची कथा (मुख्य कथा)

सूर्यदेव: पौराणिक ग्रंथांनुसार, सृष्टीच्या प्रारंभी भगवान सूर्यदेव याच दिवशी त्यांच्या दिव्य रूपात पहिल्यांदा प्रकट झाले.

कथेचा सारांश: सूर्यदेव महर्षी कश्यप आणि त्यांची पत्नी अदिती यांचे पुत्र म्हणून जन्माला आले. शुक्ल पक्षाच्या सातव्या दिवशी, सूर्यदेवाने प्रथमच आपल्या प्रकाशाने विश्वाला प्रकाशित केले आणि सात घोड्यांनी ओढलेला त्यांचा रथ आकाशातून निघाला.

हा त्याचा 'जन्मदिवस' मानला जात असल्याने, हा दिवस 'भानु सप्तमी' म्हणून साजरा केला जातो (भानु म्हणजे सूर्य). या दिवशी सूर्यदेवाची पूजा केल्याने उत्तम आरोग्य आणि तेज प्राप्त होते.

कथा २: इंदुमतीची कथा (उपवासाचे महत्त्व स्पष्ट करणारी कथा)

भानु सप्तमीच्या उपवासाचे महत्त्व स्पष्ट करण्यासाठी, भविष्य पुराणात एका वेश्येची कथा सांगितली आहे, जी पुढीलप्रमाणे आहे:

प्राचीन काळी इंदुमती नावाची एक वेश्या होती. तिने आपल्या आयुष्यात कधीही कोणतेही पुण्यकर्म किंवा धार्मिक कृत्य केले नव्हते, परंतु जसजसे तिचे म्हातारपण जवळ येऊ लागले, तसतसे तिला आपल्या मृत्यूनंतरच्या जीवनात सुधारणा करण्याची चिंता वाटू लागली. मोक्षाचा मार्ग शोधण्यासाठी ती वसिष्ठ ऋषींकडे गेली. तिने ऋषींना प्रार्थना केली, "हे महान ऋषी! मी माझ्या संपूर्ण आयुष्यात कोणतेही पुण्यकर्म केलेले नाही. कृपया मला मोक्षप्राप्ती करण्यास आणि माझी सर्व पापे धुऊन टाकण्यास मदत करणारा एखादा सोपा उपाय किंवा उपवास सुचवा."

महर्षी वशिष्ठांनी उपाय सांगितले

महर्षी वसिष्ठ म्हणाले, "हे इंदुमती! 'अचल सप्तमी' किंवा 'भानु सप्तमी'चा उपवास स्त्रियांसाठी सर्वोत्तम असून तो त्यांना मोक्ष आणि सौभाग्य प्रदान करतो. शुक्ल पक्षातील रविवारी येणाऱ्या सप्तमीला, पवित्र नदीत स्नान करा, सूर्यदेवाला दिवा अर्पण करा आणि दिवसभर उपवास करून त्यांची पूजा करा."

इंदुमतीने, ऋषींच्या आज्ञेनुसार, पूर्ण भक्ती आणि शिस्तीने भानु सप्तमीचे व्रत पाळले. या व्रताच्या प्रभावाने, जेव्हा तिने देह ठेवला, तेव्हा तिची सर्व पापे नाहीशी झाली होती. तिला स्वर्गप्राप्ती झाली आणि अप्सरांची (नायिकांची) प्रमुख होण्याचा सन्मान तिला मिळाला.

कथा ३: भगवान कृष्णाचा पुत्र शांब याची कथा:

आख्यायिकेनुसार, भगवान कृष्णाचा पुत्र शांब याला आपल्या शारीरिक शक्ती आणि सौंदर्याचा अतिशय गर्व वाटू लागला. याच गर्वामुळे त्याने दुर्वासा ऋषींचा अपमान केला. शांबाचा अहंकार पाहून दुर्वासा ऋषी क्रोधित झाले आणि त्यांनी त्याला कुष्ठरोगाचा शाप दिला. तेव्हा भगवान कृष्णाने आपला पुत्र शांब याला सूर्यदेवाची उपासना करण्याची आज्ञा दिली. शांबाने आपल्या वडिलांची आज्ञा पाळली आणि सूर्यदेवाची उपासना केली, ज्यामुळे तो कुष्ठरोगातून बरा झाला.

भानु सप्तमीचा धार्मिक संदेश

या कथेनुसार, जो कोणी भानु सप्तमीला सूर्यदेवाची पूजा, उपवास आणि दान करतो, तो अनेक जन्मांच्या पापांपासून मुक्त होतो. ही कथा ऐकणे आणि उपवास करणे हे अत्यंत फायदेशीर मानले जाते, विशेषतः गंभीर आजार बरे करण्यासाठी आणि मान-सन्मान मिळवण्यासाठी.

म्हणूनच, या उपवासाचे असीम महत्त्व असल्यामुळे, जो कोणी भानु सप्तमीचा उपवास करतो आणि विहित रीतीने सूर्यदेवाची पूजा करतो, त्याला उत्तम आरोग्य, संतती, सुखी आणि समृद्ध जीवनाचा आशीर्वाद मिळतो. म्हणून, भानु सप्तमीच्या दिवशी सर्वांनी ब्रह्म मुहूर्तावर उठावे, स्नान करावे आणि नंतर सूर्यदेवाला जल अर्पण करावे.

अस्वीकरण (Disclaimer) : या लेखात दिलेली माहिती आणि उपाय सामान्य माहितीवर आधारित आहे. या माहितीची पूर्णता, विश्वासार्हता आणि अचूकता याबाबत वेबदुनिया कोणतीही हमी देत ​​नाही. अधिक माहितीसाठी संबंधित तज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा.

Edited By - Priya Dixit