आषाढ अमावस्येला 'दीप अमावस्या' का म्हणतात? जाणून घ्या दिव्यांच्या पूजेचे महत्त्व आणि सोपी पद्धत!
आषाढ महिन्याच्या शेवटच्या दिवशी येणाऱ्या अमावस्येला 'दीप अमावस्या' (किंवा दिव्यांची अमावस्या) असे म्हणतात. हा दिवस आषाढ ऋतूची सांगता आणि मंगलमयी श्रावण महिन्याचे स्वागत करण्याचा पवित्र क्षण मानला जातो.
श्रावणारंभ: या दिवसापासून हिंदू संस्कृतीतील सर्वात पवित्र मानल्या जाणाऱ्या 'श्रावण' महिन्याची सुरुवात होते. या मंगल पर्वानिमित्त घरातील सर्व दिवे स्वच्छ करून त्यांना विशेष मान दिला जातो.
कृतज्ञता व्यक्त करणे: वर्षभर आपल्याला प्रकाश देणाऱ्या निरांजन, समई, पणत्या आणि दिव्यांप्रती कृतज्ञता व्यक्त करण्यासाठी या दिवसाला 'दीप पूजन' किंवा 'दीप अमावस्या' म्हटले जाते.
आरोग्य आणि समृद्धी: "दीपज्योतिः परब्रह्म दीपज्योतिर्जनार्दनः" या श्लोकानुसार दिवा हे साक्षात परब्रह्माचे रूप आहे. दिव्याच्या पूजेमुळे घरात आरोग्य, ऐश्वर्य आणि सकारात्मक ऊर्जेचा वास राहतो.
वास्तूतील दोष निवारण: घरातील नकारात्मक ऊर्जा नष्ट होऊन वातावरण प्रसन्न बनते.
आषाढी-श्रावणाचा जोडसांधा: पावसाळ्याच्या दिवसांत हवेत असणारे कीटक, सूक्ष्मजीव आणि दमटपणा दूर करण्यासाठी पूर्वी घरोघरी मोठ्या प्रमाणावर दिवे लावले जात असत.
दिव्यांची स्वच्छता
दिव्यांची स्वच्छता:सकाळी किंवा पूजेच्या आधी.घरातील सर्व पितळी, तांब्याचे आणि चांदीचे दिवे (समई, निरांजन) पीतांबरी किंवा लिंबू-हाताने घासून लखलखीत स्वच्छ करून वाळवून घ्या.
पाटाची मांडणी व रांगोळी
पाटाची मांडणी व रांगोळी:संध्याकाळच्या वेळी.ईशान्य किंवा पूर्व दिशेला एक स्वच्छ पाऊट (पाट) ठेवा. त्यावर रांगोळी काढा. पाटावर लाल किंवा पिवळे वस्त्र अंथरा आणि त्यावर तांदळाची छोटी रास (ढेर) ठेवा.
दिवे प्रज्वलित करणे
तेल/तूप व वात घालून स्वच्छ केलेले सर्व दिवे तांदळाच्या राशीवर व्यवस्थित मांडा. त्यात तेल किंवा तूप घालून कापसाची वात लावा आणि सर्व दिवे प्रज्वलित करा.
हळद-कुंकू आणि फुले वाहणे
प्रज्वलित दिव्यांना गंध (चंदन), हळद-कुंकू, अक्षता आणि ताजी फुले वाहा. दिव्यांसमोर अक्षता ठेवून त्यांना नमस्कार करा.
नैवेद्य दाखवणे व आरती
दिव्यांना दुधाचा, खिरीचा किंवा गूळ-खोबऱ्याचा नैवेद्य दाखवा. त्यानंतर दिव्यांची मनभावे आरती करा आणि "दिव्या दिव्या दीपत्कार..." ही पारंपरिक प्रार्थना म्हणा.
१. आषाढ अमावस्येला 'दीप अमावस्या' का म्हणतात?
अज्ञाताचा आणि अंधाराचा नाश: अमावस्येची रात्र ही वर्षातील सर्वात गडद मानली जाते. दिव्यांच्या प्रकाशाने घरातील नकारात्मकता आणि अंधार दूर व्हावा, म्हणून या दिवशी दिवे लावून त्यांची पूजा केली जाते.कृतज्ञता व्यक्त करणे: वर्षभर आपल्याला प्रकाश देणाऱ्या निरांजन, समई, पणत्या आणि दिव्यांप्रती कृतज्ञता व्यक्त करण्यासाठी या दिवसाला 'दीप पूजन' किंवा 'दीप अमावस्या' म्हटले जाते.
२. दिव्यांच्या पूजेचे महत्त्व
"तमसो मा ज्योतिर्गमय" — म्हणजेच अंधाराकडून प्रकाशाकडे जाणे.वास्तूतील दोष निवारण: घरातील नकारात्मक ऊर्जा नष्ट होऊन वातावरण प्रसन्न बनते.
आषाढी-श्रावणाचा जोडसांधा: पावसाळ्याच्या दिवसांत हवेत असणारे कीटक, सूक्ष्मजीव आणि दमटपणा दूर करण्यासाठी पूर्वी घरोघरी मोठ्या प्रमाणावर दिवे लावले जात असत.
३. दीप पूजनाची सोपी पद्धत
दीप अमावस्येला घरातील दिव्यांची पूजा कशी करावी, याची सोपी आणि शास्त्रोक्त पद्धत खालीलप्रमाणेदिव्यांची स्वच्छता
दिव्यांची स्वच्छता:सकाळी किंवा पूजेच्या आधी.घरातील सर्व पितळी, तांब्याचे आणि चांदीचे दिवे (समई, निरांजन) पीतांबरी किंवा लिंबू-हाताने घासून लखलखीत स्वच्छ करून वाळवून घ्या.
पाटाची मांडणी व रांगोळी:संध्याकाळच्या वेळी.ईशान्य किंवा पूर्व दिशेला एक स्वच्छ पाऊट (पाट) ठेवा. त्यावर रांगोळी काढा. पाटावर लाल किंवा पिवळे वस्त्र अंथरा आणि त्यावर तांदळाची छोटी रास (ढेर) ठेवा.
दिवे प्रज्वलित करणे
तेल/तूप व वात घालून स्वच्छ केलेले सर्व दिवे तांदळाच्या राशीवर व्यवस्थित मांडा. त्यात तेल किंवा तूप घालून कापसाची वात लावा आणि सर्व दिवे प्रज्वलित करा.
हळद-कुंकू आणि फुले वाहणे
प्रज्वलित दिव्यांना गंध (चंदन), हळद-कुंकू, अक्षता आणि ताजी फुले वाहा. दिव्यांसमोर अक्षता ठेवून त्यांना नमस्कार करा.
दिव्यांना दुधाचा, खिरीचा किंवा गूळ-खोबऱ्याचा नैवेद्य दाखवा. त्यानंतर दिव्यांची मनभावे आरती करा आणि "दिव्या दिव्या दीपत्कार..." ही पारंपरिक प्रार्थना म्हणा.
ALSO READ: Deep Amavasya Wishes Images: दीप अमावस्येनिमित्त पाठवा हे सुंदर मेसेज आणि डिजिटल शुभेच्छा!
Edited By- Dhanashri Naik
