Nautapa 2026 Date: 'नवतपा' कधी सुरू होतोय? सलग ९ दिवस सूर्य आग ओकणार! जाणून घ्या उष्णतेमागचं कारण!

BY: वेबदुनिया फीचर टीम

Publish: Thu, 21 May 2026 (16:47 IST) Updated: Thu, 21 May 2026 (16:52 IST)

मे महिना सुरू होताच, "नवतपा" हा विषय सर्वत्र चर्चेचा केंद्रबिंदू बनतो. जसजसे तापमान वाढू लागते आणि हवामान विभाग उष्णतेच्या लाटा व तीव्र उष्म्याबाबतचे इशारे जारी करू लागतो, तसतसे लोक आधीपासूनच खबरदारी घेण्यास सुरुवात करतात. घराघरात कुलर्स आणि पंख्यांची दुरुस्ती सुरू होते, पाण्याची साठवणूक केली जाते आणि दिवसाच्या वेळी घराबाहेर पडणे टाळण्याचे नियोजन केले जाते. थोडक्यात सांगायचे तर, नवतपा हा असा काळ मानला जातो जेव्हा सूर्याची किरणे पृथ्वीवर सर्वाधिक तीव्रतेने आणि प्रखरतेने पडतात, ज्यामुळे उष्णता आपल्या सर्वोच्च शिखरावर पोहोचते.

या काळात, हवामानाचा प्रभाव इतका तीव्र असतो की अगदी दैनंदिन व्यवहारही विस्कळीत होऊ लागतात. नेमक्या याच कारणामुळे, नवतपा हा उन्हाळ्यातील सर्वात कठीण आणि आव्हानात्मक टप्पा मानला जातो—एक असा काळ जेव्हा सावधगिरी आणि पूर्वतयारी अत्यंत आवश्यक ठरते.

नवतपाचा खरा अर्थ काय आहे?

नवतपाचा संबंध ज्योतिषशास्त्र आणि हवामानशास्त्र या दोन्हीशी जोडलेला आहे. सूर्याने 'रोहिणी नक्षत्रात' प्रवेश केल्यानंतरचे सलग नऊ दिवस एकत्रितपणे "नवतपा" म्हणून ओळखले जातात. असा समज आहे की, या काळात सूर्य आपली सर्वाधिक तीव्र उष्णता उत्सर्जित करतो. यंदा २०२६ मध्ये, हा कालावधी २५ मे ते २ जून या दरम्यान असण्याची शक्यता आहे. या काळात, अनेक भागांमधील तापमान ४५ अंश सेल्सिअस किंवा त्याहूनही अधिक वाढू शकते.

नवतपाच्या दिवसांची भीती का वाटली जाते?

नवतपाच्या काळात, उष्णतेच्या लाटा आणि उष्माघाताचा धोका लक्षणीयरीत्या वाढतो. प्रखर सूर्यप्रकाश आणि गरम वाऱ्यांमुळे शरीराचे अंतर्गत तापमान वेगाने वाढते. जर शरीरात पाण्याचे प्रमाण कमी असेल किंवा एखाद्या व्यक्तीला दीर्घकाळापर्यंत उन्हात राहावे लागत असेल, तर 'निर्जलीकरण' होऊ शकते. हा काळ लहान मुले, वृद्ध व्यक्ती आणि आधीपासूनच काही आरोग्यविषयक समस्या असलेल्या व्यक्तींसाठी विशेषतः धोकादायक मानला जातो.

खरोखरच याच विशिष्ट दिवसांमध्ये सर्वाधिक तीव्र उष्णता जाणवते का?

मे महिन्याच्या अखेरीस आणि जूनच्या सुरुवातीला, सूर्याची किरणे पृथ्वीवर जवळजवळ लंबरूप पडतात, ज्यामुळे जमीन अत्यंत वेगाने तापते. तथापि हवामानाचे स्वरूप दरवर्षी सारखेच नसते—कधीकधी पाऊस किंवा सोसाट्याच्या वाऱ्यांमुळे काहीसा दिलासा मिळू शकतो. तरीही, हे दिवस उन्हाळ्यातील सर्वात कठीण आणि आव्हानात्मक टप्पा म्हणून सर्वमान्यपणे ओळखले जातात. 

'नौतपा' सुरू होण्यापूर्वी कोणती तयारी करणे आवश्यक आहे?

या काळात, शरीरातील पाण्याचे प्रमाण (कायम राखणे ही सर्वात महत्त्वाची प्राथमिकता आहे. भरपूर पाणी प्या आणि जेव्हाही तुम्ही घराबाहेर पडाल, तेव्हा सोबत पाण्याची बाटली बाळगा. दुपारी १२:०० ते सायंकाळी ४:०० या वेळेत घराबाहेर पडणे टाळा. हलके आणि सुती कपडे परिधान करा, तसेच डोके झाकलेले ठेवा. शरीराला थंडावा देण्यासाठी ORS, लिंबूपाणी, ताक आणि नारळपाणी यांसारख्या गोष्टी घरात उपलब्ध असल्याची खात्री करा.

कोणत्या धोक्याच्या संकेतांकडे दुर्लक्ष करू नये?

जर एखाद्या व्यक्तीला तीव्र डोकेदुखी, चक्कर येणे, उलट्या होणे, अतिशय तहान लागणे, अशक्तपणा जाणवणे किंवा श्वास घेण्यास त्रास होणे यांसारखी लक्षणे जाणवली, तर ती 'उष्माघाता'ची चिन्हे असू शकतात. अशा परिस्थितीत, त्या व्यक्तीला त्वरित एखाद्या थंड ठिकाणी हलवा आणि डॉक्टरांचा सल्ला घ्या. या ऋतूत केलेली थोडीशीही हलगर्जी गंभीर गुंतागुंतीस कारणीभूत ठरू शकते.