मान्सूनची माघार! महाराष्ट्रात दुष्काळाची भीती – शेतकर्‍यांनी आता काय करावे?
भारतीय हवामान विभागाने ३ ऑक्टोबर २०२६ रोजी मुंबई आणि पुणे येथून मान्सूनची माघार सुरू केली आहे. हे २०१८ नंतरचे सर्वात लवकर माघार आहे. राज्यात २१ जिल्हे (मराठवाडा, विदर्भ, काही भागातून) यात पावसाचे तूट आढळले असून, २६५ तहसीलांत दुष्काळ घोषित करण्यात आला आहे. खरीप पिकांसाठी १२.१% पावसाचे तूट (२००१ नंतरचे चौथे सर्वात कमी पाऊस) झाल्याने शेतकऱ्यांना मोठा त्रास होत आहे. रबी पिकांसाठीही आता भीती वाढली आहे.
शेतकऱ्यांनी आता काय करावे? (तातडीचे उपाय)
१. सरकारी सवलती मिळवा (तातडीने आवेदन करा):
कर्जस्थगिती आणि कर्जमाफी: बँकांमध्ये दाखल करा.
कापूस, तूर, सोयाबीन, ज्वारी, बाजरी, तिलसह यांसाठी कापूस/धान्य व्याज सवलत आणि कमीपत भरपाई (कापूस/धान्य प्रति हेक्टर आधारित).
कामगार कुटुंबांसाठी रु.२५,००० अतिरिक्त मदत.
तंत्रज्ञानिक नियम मागे टाकून कागदपत्रानेही सवलती द्या (शेतकऱ्यांना थेट फसले पाहणी करा).
पाणी पुरवठा: १०% शहरी पाणी कपात आणि काही भागात बांधकाम बंदी.
विद्युत बिल आणि इतर सवलती.
शासन निर्णय (GR) नुसार १२ मोठ्या सवलती आहेत. ताबडतोब तहसीलदार/शेती विभागात किंवा मागील वर्षीच्या दुष्काळ सवलतीच्या अनुभवाने अर्ज करा. काही भागात थेट शेतावर मदत पाठविण्याच्या सूचना आहेत.
२. रबी पिकांसाठी शेताची तयारी (आता सुरू करा):
पाणी व्यवस्थापन: शेतात टँक, बोअर, पंप तयार ठेवा. पाऊस पडताच ताबडतोब पाणी संचयण सुरू करा.
पिकांची निवड:
संपूर्ण निर्भर: ज्वारी, बाजरी, मकई, नाचणी.
मध्यम/कमी पाणी: बाजरी, ज्वारी, तूर, मूग, मोरगम, तिलस.
पाणी जास्त हवे: कापूस (काही भागात).
बीज: कठोर, त्रुटीविरहित बीज (टिश्यू कल्चर लॅब) घ्या. काही भागात बीज दान चालू आहे.
निर्यात: जास्त पाणी लागणाऱ्या पिकांना टाळा किंवा फक्त १०-२०% भागात.
बीजप्रमाण: पिकानुसार १०-१५% जास्त बियाणे टाका (सूक्ष्म पाऊस असल्यासही नुकसान).
बीजबरोबर: मायकोराइझा (मायकोराइझा इंजेक्शन) आणि झिंदा (ZinDa) टाकून रोग-कीट प्रतिकार वाढवा.
३. इतर महत्वाचे पावले:
कुप्पा/मागील वर्षाची टाकी (मागील खरीप पिकांची) काढून टाका.
कमी खर्चाची पद्धत वापरा: ड्रिप/स्प्रिंकलर पद्धत (पाणी बरखत टाकते).
खरेदी: पिकांच्या रोग-कीट नियंत्रणासाठी मिश्रण (चावलाकोट, एनिमी, कार्बेंडाझिम इ.) ताबडतोब तयार ठेवा.
शेतकऱ्यांसाठी सामूहिक उपाय: शेतकरी संघ/कृषी पणतीत सामील व्हा. मागील दुष्काळ अनुभवाने उपाय शेअर करा.
अतिरिक्त टिप्स
दुष्काळ आर्थिक सवलती: कापूस/धान्य व्याज सवलत, कमीपत (कापूस/धान्य प्रति हेक्टर).
रोग-कीट: संतुलित उर्वरक वापरा; रोगपेशू फुलेलं (ब्लॅक मोल्ट) संतुलित ठेवा.
सरकारी मदत: शासन थेट शेतावर मदत पाठविण्याच्या सूचना देत आहे.
स्रोत: भारतीय हवामान विभाग, महाराष्ट्र शासन GR, आर्थिक सर्वेक्षण, अंमलबजावणी.
शेतकरी मित्रांनो, हा काळ कठीण आहे पण तयारी केली तर नुकसान कमी होईल. ताबडतोब शासन कार्यालयात जा, सवलती घ्या आणि शेताची तयारी सुरू करा.
