२५ वर्षांच्या वयात डायबिटीज आणि हाय ब्लड प्रेशर होणे आता सामान्य झाले आहे. भारतात तरुणांमध्ये (२०-३० वर्षे) हे दोन्ही आजार वेगाने वाढत आहेत. यामुळे हृदयविकार, किडनी समस्या आणि इतर गुंतागुंत लवकर सुरू होतात. कारणं ऐकल्यावर खरंच धक्का बसेल!
मुख्य कारणं :
१. प्रोसेस्ड आणि जंक फूड + जास्त मीठ/साखर
इन्स्टंट नूडल्स, चिप्स, कोल्ड ड्रिंक्स, पॅकेज्ड फूड, फास्ट फूड — यात लपलेले ट्रान्स फॅट, सोडियम आणि साखर इन्सुलिन रेझिस्टन्स आणि BP वाढवतात. घरचे जेवण कमी, बाहेरचे जास्त. भारतीय तरुणांमध्ये मेटाबॉलिक ओबेसिटी (बाह्यदृष्या नॉर्मल वजन पण आतून समस्या) खूप आहे.
२. सेडेंटरी लाइफस्टाइल (खूप बसणे)
IT जॉब्स, WFH, फोन/लॅपटॉपवर ८-१२ तास बसणे. व्यायाम जवळपास शून्य. यामुळे वजन वाढते, रक्तप्रवाह कमी होतो आणि इन्सुलिन संवेदनशीलता घसरते.
३. क्रॉनिक स्ट्रेस आणि खराब झोप
करिअर प्रेशर, जॉब सिक्युरिटी, सोशल मीडिया कम्पेरिजन, लांब कामाचे तास — यामुळे कोर्टिसोल हॉर्मोन वाढते. रात्री उशिरा झोप, स्क्रीन टाइम — हे डायबिटीज आणि BP दोन्हींना आमंत्रण देतात.
४. ओबेसिटी आणि सेंट्रल फॅट
भारतीयांची बॉडी फॅट डिस्ट्रीब्यूशन वेगळी असते — पोटाभोवती चरबी जास्त साठते (belly fat). BMI २३ पेक्षा जास्त असले तरीही धोका. टीनएज आणि २०s मध्येच ओबेसिटी दुप्पट झाली आहे.
५. धूम्रपान/व्हेपिंग, अल्कोहोल आणि फॅमिली हिस्ट्री
धूम्रपान/तंबाखू धमन्या खराब करते. अल्कोहोल अतिरेकाने BP वाढवते. अनेकांना कुटुंबात आधीच डायबिटीज/BP असते, पण लाइफस्टाइल ट्रिगर करते.
६. इतर: कमी फळे-भाज्या, जास्त कार्ब्स (पांढरा भात, मैदा), प्रदूषण, अनियमित जेवण.
आकडेवारी (धक्कादायक):
भारतात तरुणांमध्ये BP ची समस्या २५-३५% पर्यंत.
२०-३० वर्षे वयात Type 2 डायबिटीज निदान होणे आता सामान्य.
NFHS आणि इतर अभ्यासानुसार तरुणांमध्ये प्री-डायबिटीज आणि हाय BP वेगाने वाढत आहे.
हे टाळण्यासाठी काय कराल?
रोज ३०-४५ मिनिटे चालणे/व्यायाम.
मीठ < ५ ग्रॅम/दिवस, साखर कमी.
घरचे जेवण, फळे-भाज्या जास्त.
रात्री ७-८ तास झोप.
स्ट्रेससाठी ध्यान/योगा.
२५ वर्षानंतर दरवर्षी ब्लड शुगर, BP, कोलेस्टेरॉल चेक करा (कुटुंबात हिस्ट्री असेल तर लवकर).
