क्षयरोग केवळ फुफ्फुसातच नाही तर डोळ्यांतही होऊ शकतो; या लक्षणांवरून तो ओळखा
क्षयरोग (टीबी) हा एक गंभीर आजार असून तो जागतिक धोका निर्माण करतो. यामुळे दरवर्षी लाखो लोकांचा मृत्यू होतो. क्षयरोगास कारणीभूत ठरणारे 'मायकोबॅक्टेरियम ट्युबरक्युलोसिस' नावाचे जिवाणू प्रामुख्याने फुफ्फुसांवर परिणाम करतात, त्यामुळे क्षयरोग हा केवळ फुफ्फुसांशी संबंधित आजार आहे, असा दीर्घकाळ समज होता.
क्षयरोगाचा शरीराच्या इतर अनेक भागांवर, जसे की मूत्रपिंड, हाडे आणि अगदी डोळ्यांवरही परिणाम होऊ शकतो?
डोळ्यांतील टीबीची समस्या
आरोग्य तज्ज्ञ सांगतात की, फुफ्फुसांव्यतिरिक्त इतर अवयवांमध्ये होणाऱ्या क्षयरोगाला 'एक्स्ट्रापल्मोनरी ट्युबरक्युलोसिस' (फुफ्फुसाबाहेरील क्षयरोग) म्हणतात. एकूण क्षयरोगाच्या रुग्णांपैकी १५-२५% रुग्ण हे फुफ्फुसाबाहेरील क्षयरोगाचे असतात.
डोळ्यांमधील क्षयरोगाची समस्या समजून घेऊया.
डोळ्यांमध्ये होणाऱ्या क्षयरोगाला नेत्र क्षयरोग किंवा आयटीबी म्हणतात.
तज्ज्ञांच्या मते, जर एखाद्या व्यक्तीला आधीपासूनच क्षयरोग असेल किंवा त्याची प्रतिकारशक्ती कमकुवत असेल, तर डोळ्यांमध्ये क्षयरोग होण्याचा धोका वाढू शकतो.
वेळेवर निदान न झाल्यास दृष्टी जाण्याचा धोका असतो.
वेळेवर निदान आणि औषधोपचाराने त्यावर उपचार करणे शक्य आहे.
डोळ्यांमध्ये टीबी कशामुळे होतो?
फुफ्फुसांमध्ये क्षयरोगास कारणीभूत ठरणारे जिवाणू डोळ्यांतील क्षयरोगाचा धोकाही वाढवतात. लोकांना अनेकदा डोळ्यांतील क्षयरोगाची जाणीव नसते. त्यामुळे, जर ही समस्या वेळेवर ओळखली गेली नाही आणि त्यावर उपचार केले गेले नाहीत, तर त्यामुळे दृष्टी जाणे किंवा अंधत्वही येऊ शकते.
जेव्हा टीबीचे जिवाणू रक्तप्रवाहाद्वारे डोळ्यांपर्यंत पोहोचतात, तेव्हा हा धोका निर्माण होतो.
त्याचा परिणाम रेटिना, कोरॉइड आणि ऑप्टिक नर्व्हवरही होऊ शकतो.
एचआयव्ही रुग्ण, मधुमेह रुग्ण, ज्यांची प्रतिकारशक्ती कमकुवत आहे किंवा जे आधीच क्षयरोगाने ग्रस्त आहेत, त्यांच्यामध्ये धोका जास्त असतो.
त्याची लक्षणे काय आहेत?
डोळ्यांचा टीबी झालेल्या अनेक लोकांना सुरुवातीला सहसा कोणतीही लक्षणे जाणवत नाहीत. लक्षणे सामान्यतः डोळ्यांच्या सुजेशी संबंधित असतात, ज्याकडे अनेकदा डोळ्यांची दुय्यम समस्या म्हणून दुर्लक्ष केले जाते. जसा टीबी वाढत जातो, तसे तुम्हाला इतर विविध गुंतागुंती जाणवू शकतात.
डोळ्यांमध्ये वारंवार लालसरपणा आणि वेदना
प्रकाशाची संवेदनशीलता
अंधुक दृष्टी
प्रकाशाचे झोत दिसणे
डोळ्यांसमोर काहीतरी तरंगताना दिसणे
जर संसर्ग रेटिनापर्यंत किंवा ऑप्टिक नर्व्हपर्यंत पोहोचला, तर कायमची दृष्टी जाण्याचा धोका वाढतो. हे धोके लक्षात घेता, ज्यांना आधीपासून टीबी आहे अशा व्यक्तींनी नियमित डोळ्यांची तपासणी करून घेतली पाहिजे.
डोळ्यांचा क्षयरोग झाल्यास काय करावे?
डॉक्टरांच्या मते, डोळ्यांच्या क्षयरोगाची प्रकरणे खूप दुर्मिळ आहेत आणि तो फुफ्फुसांच्या क्षयरोगाइतका संसर्गजन्य नाही. तथापि, जर तुम्हाला डोळ्यांचा क्षयरोग तसेच फुफ्फुसांचा क्षयरोग असेल, तर इतरांना संसर्ग पसरण्याचा धोका असतो.
या प्रकारच्या क्षयरोगासाठी क्षयरोगविरोधी उपचारपद्धती (अँटी-ट्युबरक्युलर थेरपी) देखील दिली जाते. डॉक्टरांच्या सल्ल्यानुसार, हे उपचार साधारणपणे ६ ते ९ महिने किंवा त्याहून अधिक काळ चालतात. अपूर्ण उपचारामुळे संसर्ग पुन्हा वाढू शकतो. जर डोळ्यांना वारंवार सूज येत असेल किंवा अंधुक दिसत असेल, तर हा सामान्य अशक्तपणा आहे असे समजून त्याकडे दुर्लक्ष करू नका, ताबडतोब तज्ञांकडून तपासून घ्या.
अस्वीकरण (Disclaimer) : या लेखात दिलेली माहिती आणि उपाय सामान्य माहितीवर आधारित आहे. या माहितीची पूर्णता, विश्वासार्हता आणि अचूकता याबाबत वेबदुनिया कोणतीही हमी देत नाही. अधिक माहितीसाठी संबंधित तज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा.
Edited By - Priya Dixit
