मूत्रपिंडात खडे होण्याची समस्या सध्या अतिशय सामान्य झाली आहे. आहारविहारातील बदल आणि पाण्याच्या कमतरतेमुळे हा त्रास उद्भवतो. मूत्रपिंडात खडे होण्याची मुख्य कारणे खालीलप्रमाणे आहेत:
१. शरीरात पाण्याची कमतरता
हे सर्वात महत्त्वाचे आणि सामान्य कारण आहे. जेव्हा आपण पुरेसे पाणी पीत नाही, तेव्हा लघवी घट्ट होते. यामुळे लघवीतील क्षार विरघळण्याऐवजी एकत्र जमा होऊन त्याचे स्फटिकात रूपांतर होते, ज्यातून पुढे खडा तयार होतो.
२. चुकीचा आहार
जास्त मीठ
आहारात मिठाचे प्रमाण जास्त असल्यास लघवीतून कॅल्शिअम बाहेर पडण्याचे प्रमाण वाढते, ज्यामुळे खडे तयार होतात.
प्राणिजन्य प्रथिने
मांस, अंडी किंवा मासे अतिप्रमाणात खाल्ल्याने शरीरात युरिक ॲसिडचे प्रमाण वाढते.
ऑक्झलेटयुक्त पदार्थ
पालक, टोमॅटोच्या बिया, काजू, चॉकलेट यांसारख्या पदार्थांमध्ये ऑक्झलेट जास्त असते, जे कॅल्शिअमसोबत मिळून खडे तयार करतात.
३. अनुवंशिकता
जर तुमच्या कुटुंबात (आई-वडील किंवा भावंडांना) किडनी स्टोनचा त्रास असेल, तर तुम्हाला तो होण्याची शक्यता अधिक असते. काही लोकांच्या शरीरात जन्मजातच क्षार साठवण्याची प्रवृत्ती असते.
४. लठ्ठपणा आणि वजन वाढणे
ज्या व्यक्तींचे वजन जास्त असते किंवा ज्यांचा 'BMI' जास्त असतो, त्यांच्या चयापचय क्रियेत बदल होतो. यामुळे लघवीतील आम्लतेचे प्रमाण बदलून खडे तयार होण्याची शक्यता वाढते.
५. विशिष्ट आजार किंवा शस्त्रक्रिया
पचनसंस्थेचे आजार: क्रोहन डिसीज किंवा अतिसारामुळे शरीरातील पाणी आणि क्षारांचे संतुलन बिघडते.
हायपरपॅराथायरॉईडीझम: शरीरातील कॅल्शिअमची पातळी नियंत्रित करणाऱ्या ग्रंथींमध्ये दोष निर्माण झाल्यास खडे होऊ शकतात.
यूरिनरी ट्रॅक्ट इन्फेक्शन: लघवीच्या मार्गात वारंवार संसर्ग झाल्यासही काही प्रकारचे खडे (Struvite stones) तयार होतात.
६. औषधांचे दुष्परिणाम
काही वेळा व्हिटॅमिन सी च्या गोळ्या, कॅल्शिअम सप्लिमेंट्स किंवा पित्तशामक औषधांचे (Antacids) अतिसेवन केल्यामुळे खडे होऊ शकतात.
किडनी स्टोन टाळण्यासाठी काही सोपे उपाय:
दिवसभरात किमान ३ ते ४ लिटर पाणी प्या.
लिंबू पाणी किंवा नारळ पाण्याचे सेवन करा (यात असणारे सायट्रेट खडे रोखण्यास मदत करते).
मिठाचा वापर मर्यादित ठेवा.
लघवी रोखून धरू नका.
टीप: जर तुम्हाला पाठीत किंवा ओटीपोटात असह्य वेदना होत असतील, तर घरगुती उपायांवर अवलंबून न राहता त्वरित डॉक्टरांचा सल्ला घ्या.
