बुधवार, 24 एप्रिल 2024
  1. लाईफस्टाईल
  2. आरोग्य
  3. घरचा वैद्य
Written By

Acidity Home Remedies ॲसिडिटीची लक्षणे, कारणे आणि घरगुती उपाय

Acidity Home Remedies ॲसिडिटीची समस्या जवळपास प्रत्येकाला कधी ना कधी भेडसावते. पचनसंस्थेशी संबंधित ही एक सामान्य समस्या आहे. जास्त तेलकट आणि मसालेदार अन्न खाल्ल्याने पोटात पित्त वाढल्याने ऍसिडिटी होते आणि व्यक्तीला जळजळ आणि आंबट ढेकर येणे यांचा सामना करावा लागतो. आपल्या पोटात हायड्रोक्लोरिक ऍसिड पेप्सिन असते जे अन्न पचनामध्ये महत्वाची भूमिका बजावते. हायड्रोक्लोरिक ऍसिड अन्नाचे तुकडे करते आणि बाह्य बॅक्टेरियापासून होणारे रोग प्रतिबंधित करते. आपल्या पोटाचे अस्तर या ऍसिडशी जुळवून घेत असल्यामुळे ते पोटाला इजा करत नाही. आम्लपित्त वारंवार होत असल्यास, त्याचे रूपांतर गॅस्ट्रो एसोफेजल रोग (GERD) मध्ये देखील होऊ शकते.
 
कधी-कधी ही समस्या प्रत्येकाला अयोग्य आहारामुळे होऊ शकते, परंतु काही लोकांमध्ये ही समस्या अधिक प्रमाणात उद्भवते, ज्याकडे दुर्लक्ष करू नये, जर ती अधिक वाढली तर ही समस्या गंभीर रूप धारण करू शकते. त्यामुळे आधी घरगुती उपाय करून पाहावेत.
 
ॲसिडिटी म्हणजे काय?
आयुर्वेदात ॲसिडिटीला आम्लपित्त म्हणतात आणि सामान्य भाषेत त्याला पित्त निर्मिती असेही म्हणतात. जास्त मसालेदार, गरम आणि तिखट पदार्थ खाल्ल्याने व्यक्तीला ॲसिडिटी होतो. आयुर्वेदात दोषांच्या असंतुलनामुळे रोग होतो. कोणताही दोष जास्त वाढल्याने किंवा कमी झाल्यामुळे तो दोष असंतुलित अवस्थेत येतो आणि रोग होतो. ॲसिडिटीमध्ये मुख्यतः पित्त दोष वाढतो आणि आम्लता निर्माण करतो ज्यामुळे व्यक्तीला छातीत जळजळ आणि आंबट ढेकर येते.
 
 आयुर्वेदिक उपचारपद्धतीने खाण्यापिण्याच्या योग्य सवयी आणि जीवनशैलीबाबतही सूचना दिल्या जातात, त्यामुळे पित्ताचे प्रमाण कमी करण्याच्या उपचारासोबतच पित्ताचा आहार कमी करण्यासाठी आहार घेण्याचाही सल्ला दिला जातो, उपचार सुरू असताना जर ठरवून दिलेला आहार पाळला गेला नाही, तर हा आजार होत नाही. बरा त्यामुळे आयुर्वेदिक उपचारात खाण्यापिण्याच्या सवयींकडेही लक्ष दिले पाहिजे.
 
ॲसिडिटी होण्याची कारणे
जास्त मसालेदार आणि तेलकट पदार्थ खाणे
पूर्वी खाल्लेले अन्न न पचता पुन्हा खाणे
अधिक अम्लीय पदार्थांचे सेवन केल्यावर
पुरेशी झोप न मिळाल्यानेही हायपर ॲसिडिटीची समस्या उद्भवू शकते
जास्त वेळ उपाशी राहिल्याने ॲसिडिटीचा त्रास होतो
दीर्घकाळ वेदनाशामक औषधे घेतल्याने
गर्भवती महिलांमध्येही ॲसिड रिफ्लक्सची समस्या उद्भवते
मिठाच्या अतिसेवनामुळे
अल्कोहोल आणि कॅफीनयुक्त पदार्थांचे अति प्रमाणात सेवन
जास्त खाणे आणि खाल्ल्यानंतर झोप येणे
जास्त धुम्रपान केल्यामुळे
काही वेळा अति तणावामुळे अन्नाचे पचन नीट होत नाही आणि ॲसिडिटीची समस्या उद्भवते
आजकाल शेतकरी पिकांमध्ये अनेक प्रकारची कीटकनाशके आणि खतांचा वापर करतात, त्यामुळे ही विषारी रसायने अन्नपदार्थांद्वारे शरीरात पोहोचतात आणि पोटाशी संबंधित आजार होतात.
 
ॲसिडिटी लक्षणे
पोटात गॅस निर्माण होणे हे ॲसिडिटीचे मूळ लक्षण असले, तरी याशिवाय इतरही लक्षणे आहेत जी सामान्य आहेत-
छातीत जळजळ होणे जे खाल्ल्यानंतर काही तास टिकते.
आंबट ढेकर येणे, अनेक वेळा ढेकर येण्यासोबत अन्न घशातही पोहोचते.
जास्त ढेकर येणे आणि तोंडाला कडू चव येणे
ओटीपोटाचा विस्तार
मळमळ आणि उलटी
घशात घरघर
श्वास घेताना दुर्गंधी येणे
डोके आणि पोट दुखणे
अस्वस्थता आणि हिचकी
 
ऍसिडिटी टाळण्यासाठी उपाय
साधारणपणे असंतुलित आहार आणि जीवनशैलीमुळे ॲसिडिटीची समस्या उद्भवते. यासाठी आपल्या जीवनशैलीत आणि आहारात काही बदल करून ॲसिडिटीची समस्या काही प्रमाणात आटोक्यात आणली जाऊ शकते.
टोमॅटो जरी आंबट असला तरी तो शरीरातील अल्कलीचे प्रमाण वाढवतो आणि त्याचे नियमित सेवन केल्याने ॲसिडिटी होत नाही.
जेवणानंतर नियमितपणे एक कप अननसाचा रस प्या.
तेलकट आणि मसालेदार अन्नापासून दूर राहा, शक्य तितके साधे आणि कमी मसालेदार अन्न खा.
पोटभर जेवल्यानंतर लगेच झोपू नका. झोपण्याच्या सुमारे दोन तास आधी अन्न घ्या.
जेवणानंतर फिरण्याची सवय लावा.
सकाळी उठल्यानंतर नियमितपणे 2-3 ग्लास थंड पाणी प्या आणि सुमारे तासभर काहीही खाऊ नका.
जंक फूड आणि प्रिझर्वेटिव्ह असलेले अन्न अजिबात खाऊ नका.
चहा आणि कॉफीचा वापर कमीत कमी करा.
एकाच वेळी भरपूर अन्न खाण्याऐवजी, दिवसातून 2-3 वेळा कमी प्रमाणात खा.
डाळिंब आणि आवळा वगळता इतर आंबट फळे टाळावीत.
नाश्त्यात पपईचे फळ खा.
योगासने आणि प्राणायाम करा.
 
ॲसिडिटीपासून आराम मिळवण्यासाठी घरगुती उपाय
आम्लपित्त झाल्यास थंड दुधात साखर मिसळून प्यायल्याने आराम मिळतो.
एक चमचा जिरे आणि ओवा भाजून घ्या, पाण्यात उकळा, थंड करा आणि साखर घालून प्या.
जेवणानंतर बडीशेप चघळल्याने ॲसिडिटीपासून आराम मिळतो.
दालचिनी नैसर्गिक अँटी-ऍसिड म्हणून काम करते आणि पचनशक्ती वाढवून अतिरिक्त ऍसिड तयार होण्यास प्रतिबंध करते.
जेवणानंतर किंवा दिवसभरात कोणत्याही वेळी गुळाचे सेवन करा. गुळामुळे पचनक्रिया सुधारते, पचनसंस्था अधिक अल्कधर्मी बनते आणि पोटातील आम्लता कमी होते.
ॲसिडिटीची समस्या असल्यास रोज एक केळ खाल्ल्याने आराम मिळतो.
ॲसिडिटी झाल्यास नारळ पाण्याचे सेवन करा.
5-7 तुळशीची पाने पाण्यात उकळा. आता ते थंड करून त्यात थोडी साखर घालून प्या.
गुलकंदचे सेवन करा, हायपर ॲसिडिटीमध्ये खूप फायदेशीर आहे.
बडीशेप, आवळा आणि गुलाबाच्या फुलांचे चूर्ण बनवून प्रत्येकी अर्धा चमचा सकाळ संध्याकाळ घेतल्यास आम्लपित्तपासून आराम मिळतो.
जायफळ आणि सुंठ एकत्र करून पावडर बनवा आणि एकावेळी एक चिमूटभर घेतल्याने आम्लपित्त दूर होण्यास मदत होते.
गिलॉय हे ऍसिडिटी कमी करण्यासाठी फायदेशीर औषध आहे. गिलॉयच्या मुळाचे पाच ते सात तुकडे घेऊन ते पाण्यात उकळून कोमट प्यावे.
ॲसिडिटीची समस्या कायम राहिल्यास आणि घरगुती उपायांनी आराम मिळत नसेल तर डॉक्टरांचा सल्ला घ्या.