होळीच्या सणाला नैवेद्याच्या ताटाला एक विशेष धार्मिक आणि सांस्कृतिक महत्त्व आहे. महाराष्ट्रात प्रामुख्याने 'पुरणपोळीचा नैवेद्य' दाखवला जातो, पण त्यासोबत इतरही काही महत्त्वाचे पारंपारिक पदार्थ असतात. होळी विशेष पूर्ण नैवेद्याच्या ताटात कोणते पदार्थ असावेत आणि ते कसे बनवायचे जाणून घ्या....
१. पुरणपोळी (मुख्य नैवेद्य)
पुरणपोळीशिवाय होळीचा नैवेद्य पूर्ण होत नाही.
पुरण: चणा डाळ शिजवून ती गुळासोबत आटवून, वेलची आणि जायफळ घालून मऊ वाटून घेतली जाते.
पोळी: गव्हाच्या पिठाच्या किंवा मैद्याच्या कणकेत हे पुरण भरून पातळ पोळी लाटली जाते.
वैशिष्ट्य: होळीच्या आगीत एक पुरणपोळी अर्पण करण्याची पद्धत आहे, ज्याला 'होळीचा नैवेद्य' म्हणतात.
२. कटाची आमटी
पुरणपोळीसाठी डाळ शिजवल्यावर जे पाणी उरते (येळणी), त्यापासून ही चविष्ट आणि झणझणीत आमटी बनवली जाते.
साहित्य: डाळीचे पाणी, सुके खोबरे, कांदा, आले-लसूण पेस्ट आणि खास गोडा मसाला.
चव: ही आमटी आंबट-गोड-तिखट अशा मिश्र चवीची असते, जी पुरणपोळीसोबत अप्रतिम लागते.
३. तांदळाची खीर किंवा गुळवणी
नैवेद्याच्या ताटात गोडवा वाढवण्यासाठी खीर महत्त्वाची असते.
खीर: बासमती तांदूळ, दूध, साखर आणि भरपूर सुका मेवा वापरून बनवलेली घटसर खीर.
गुळवणी: अनेक घरांत पुरणपोळीसोबत गुळाचे पाणी (वेलची घालून उकळलेले) म्हणजेच 'गुळवणी' देण्याची प्रथा आहे.
४. कुरडई आणि पापड
होळीच्या सुमारास नवीन उन्हाळी वाळवणं तयार होतात. त्यामुळे नैवेद्याच्या ताटात गव्हाची पांढरीशुभ्र कुरडई आणि तांदळाचे पापड तळलेले असतातच.
५. भजी (पकोडे)
नैवेद्याच्या ताटात डाव्या बाजूला गरमागरम कांदा भजी किंवा बटाटा भजी वाढली जातात. हे पदार्थ ताटाची रंगत वाढवतात.
नैवेद्याचे ताट कसे वाढावे?
१. ताटाच्या मध्यभागी पुरणपोळी आणि त्यावर साजूक तुपाची धार.
२. उजव्या बाजूला भात आणि त्यावर वरणाचे वरण व तूप.
३. वाटीमध्ये कटाची आमटी आणि दुसऱ्या वाटीत खीर.
४. डाव्या बाजूला लिंबू, मीठ, चटणी, कोशिंबीर.
५. ताटाच्या एका कोपऱ्यात तळलेले पापड, कुरडई आणि भजी.
होळीच्या पूजेवेळी एका पानावर पुरणपोळी, भात आणि वरण ठेवून त्याचा नैवेद्य होळीच्या आगीत अर्पण केला जातो. असे मानले जाते की, यामुळे घरातील नकारात्मकता नष्ट होऊन सुख-समृद्धी येते.
अस्वीकरण (Disclaimer) : या लेखात दिलेली माहिती आणि उपाय सामान्य माहितीवर आधारित आहे.या माहितीची पूर्णता, विश्वासार्हता आणि अचूकता याबाबत वेबदुनिया कोणतीही हमी देत नाही. अधिक माहितीसाठी संबंधित तज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा.
Edited By- Dhanashri Naik
