जागतिक महिला दिनाचा इतिहास २०व्या शतकाच्या सुरुवातीला कामगार चळवळी आणि महिलांच्या हक्कांसाठीच्या लढ्याशी जोडलेला आहे. सुरुवातीला हा दिवस निश्चित तारखेशिवाय साजरा होत होता, पण ८ मार्च ही तारीख मुख्यतः रशियन क्रांतीशी (१९१७) संबंधित आहे.
मुख्य ऐतिहासिक कारण:
१९०८-१९०९: अमेरिकेत (न्यूयॉर्क) महिला कामगारांनी कमी वेतन, जास्त कामाचे तास आणि मतदानाच्या हक्कासाठी आंदोलने केली. १९०९ मध्ये अमेरिकन सोशलिस्ट पार्टीने पहिला 'नॅशनल वुमन डे' साजरा केला.
१९१०: जर्मन समाजवादी नेत्यांनी क्लारा झेटकिन यांनी कोपनहेगन येथील आंतरराष्ट्रीय परिषदेत दरवर्षी 'आंतरराष्ट्रीय महिला दिन' साजरा करण्याचा प्रस्ताव मांडला. युरोपात (ऑस्ट्रिया, जर्मनी, डेन्मार्क, स्वित्झर्लंड) १९११ पासून हा दिवस साजरा होऊ लागला, पण तारीख वेगवेगळी होती.
१९१७ मधील निर्णायक घटना: रशियात (पेट्रोग्राड, आजचे सेंट पीटर्सबर्ग) महिलांनी 'ब्रेड अँड पीस' साठी मोठा संप सुरू केला. रशियात तेव्हा ज्युलियन कॅलेंडर वापरात होता, त्यानुसार तो २३ फेब्रुवारी होता. पण जगभरात वापरात असलेल्या ग्रेगोरियन कॅलेंडरनुसार ही तारीख ८ मार्च येते.
या महिलांच्या संपामुळे रशियन क्रांतीला चालना मिळाली, झार राजसत्तेचा पतन झाला आणि महिलांना मतदानाचा हक्क मिळाला. त्यानंतर १९२२ मध्ये लेनिन यांनी ८ मार्चला अधिकृतपणे आंतरराष्ट्रीय महिला दिन म्हणून घोषित केले.
१९७५ मध्ये संयुक्त राष्ट्रांनी (UN) पहिल्यांदा हा दिवस साजरा केला आणि १९७७ मध्ये ८ मार्चला अधिकृतपणे 'महिलांच्या हक्कांसाठी आणि जागतिक शांतीचा दिवस' म्हणून मान्यता दिली.
म्हणूनच आज जगभरात ८ मार्च हाच दिवस महिलांच्या सामाजिक, आर्थिक, राजकीय आणि सांस्कृतिक योगदानाचा सन्मान करण्यासाठी, लैंगिक समानतेची मागणी करण्यासाठी आणि महिलांच्या हक्कांसाठी जागरूकता निर्माण करण्यासाठी साजरा केला जातो.
International Women’s Day 2026 Theme महिला दिन थीम
यंदा (२०२६) आंतरराष्ट्रीय महिला दिनाची मुख्य थीम आहे 'Give To Gain' (द्या आणि मिळवा / जेव्हा आपण देतो, तेव्हा आपणच अधिक मिळवतो). याचा मुख्य संदेश असा आहे की:
उदारता, सहकार्य आणि परस्पर समर्थनाच्या माध्यमातून लिंग समानता प्रस्थापित करणे.
जेव्हा आपण महिलांच्या सक्षमीकरणासाठी, त्यांच्या हक्कांसाठी, शिक्षण-आरोग्य-संधींसाठी योगदान देतो, तेव्हा संपूर्ण समाज, कुटुंब आणि अर्थव्यवस्था मजबूत होते.
"देणे" हे नुकसान नाही, तर गुंतवणूक आहे – ज्याचा फायदा सर्वांना होतो.
UN Women ची थीम (संयुक्त राष्ट्रांची अधिकृत निरीक्षणासाठी):
संयुक्त राष्ट्र (UN Women) यांनी २०२६ साठी "Rights. Justice. Action. For ALL Women and Girls" (सर्व महिलांसाठी आणि मुलींसाठी हक्क, न्याय आणि कृती) ही थीम ठेवली आहे. ही थीम न्यायव्यवस्था मजबूत करण्यावर, भेदभावपूर्ण कायदे संपवण्यावर आणि महिलांच्या हक्कांची प्रत्यक्ष अंमलबजावणी करण्यावर केंद्रित आहे.
दोन्ही थीम्स पूरक आहेत – 'Give To Gain' अधिक सामान्य जनतेसाठी आणि मोहीमसाठी आहे, तर UN ची थीम सरकारी/संस्थात्मक स्तरावर न्याय आणि कृतीवर भर देते.
यंदाची थीम कशी साजरी करायची?
महिलांच्या संस्था, शिक्षण, आरोग्य किंवा हक्कांसाठी दान/समर्थन द्या.
#GiveToGain आणि #IWD2026 हे हॅशटॅग वापरा.
महिलांच्या योगदानाचा सन्मान करा आणि समानतेची मागणी करा.
हा दिवस फक्त साजरा करण्यासाठी नाही, तर महिलांवरील भेदभाव संपवण्यासाठी आणि समानतेच्या दिशेने पावले उचलण्यासाठी आहे!
