आयआयटी बॉम्बे विद्यार्थी आत्महत्या प्रकरणी प्राध्यापक निलंबित: संस्थेने मागितली माफी, चौकशीआधी टिप्पणी करणे अयोग्य होते
बी.टेक. विद्यार्थी साहिल वाकोडे याच्या मृत्यूप्रकरणी आयआयटी बॉम्बेने प्राध्यापक सूर्यनारायण दुल्ला यांना 'डीन' (अधिष्ठाता) पदावरून निलंबित केले आहे. साहिलच्या मृत्यूबद्दल यापूर्वी केलेल्या विधानांसाठी संस्थेने माफीही मागितली असून म्हटले आहे की साहिलच्या मृत्यूपूर्वी घडलेल्या घटनांची चौकशी पूर्ण होण्याआधी त्याबाबत कोणतीही टिप्पणी करणे अयोग्य होते.
२२ वर्षीय साहिल हा आयआयटी बॉम्बेच्या 'एनर्जी सायन्स अँड इंजिनिअरिंग' विभागातील द्वितीय वर्षाचा विद्यार्थी होता. १८ सप्टेंबरच्या रात्री पवई कॅम्पसवरील त्याच्या वसतिगृहाच्या खोलीत तो मृत अवस्थेत आढळला होता.
१९ सप्टेंबर रोजी जारी केलेल्या अधिकृत निवेदनात, आयआयटी बॉम्बेने दावा केला होता की, ज्या दिवशी ही घटना घडली, त्या दिवशी 'मिड-सेमिस्टर' परीक्षेदरम्यान साहिल फोन वापरताना पकडला गेला होता. वसतिगृहावर परतण्यापूर्वी आणि आत्महत्या करण्यापूर्वी साहिलने प्रश्नपत्रिका 'चॅटजीपीटी'वर (ChatGPT) अपलोड करण्याचा प्रयत्न केला होता, असा आरोप संस्थेने केला होता.
आयआयटी बॉम्बेमधील ही आत्महत्येची तिसरी आणि या वर्षातील देशभरातील नववी घटना आहे. गेल्या सहा वर्षांत, सर्वाधिक आत्महत्यांची संख्या—१६—२०२५ मध्ये नोंदवली गेली. 'ग्लोबल आयआयटी अलुमनाई सपोर्ट ग्रुप'च्या माहितीनुसार, गेल्या २० वर्षांत एकूण १६० आयआयटी विद्यार्थ्यांनी आत्महत्या केली आहे.
आयआयटी बॉम्बेचा खुलासा: संचालकांनी अद्याप राजीनामा दिलेला नाही
आयआयटी बॉम्बेने संचालक प्रा. शिरीष केदारे यांच्या राजीनाम्याबाबतही स्पष्टीकरण दिले आहे. सोमवारी जारी केलेल्या निवेदनात संस्थेने दुजोरा दिला की, संचालकांनी राजीनामा दिलेला नाही.
यापूर्वी, रविवारी रात्री उशिरा संचालकांनी आंदोलन करणाऱ्या विद्यार्थ्यांशी तीन तास चर्चा केली होती. योग्य ती प्रक्रिया पूर्ण झाल्यावर आपण राजीनामा देऊ, असे त्यांनी विद्यार्थ्यांना सांगितले होते. विद्यार्थ्यांच्या १८ मागण्यांचा तपशील असलेल्या एका दस्तऐवजावरही संचालकांनी स्वाक्षरी केली होती.
विद्यार्थ्यांच्या १८ मागण्यांमध्ये संचालकांच्या राजीनाम्यासह अनेक अटींचा समावेश होता...
या दस्तऐवजात मागण्यांबाबत साप्ताहिक अपडेट्स (माहिती) देण्याचे आश्वासनही समाविष्ट होते. जर मान्य केलेल्या मागण्या एका महिन्याच्या आत पूर्ण झाल्या नाहीत, तर संचालक, डीन (अकॅडेमिक प्रोग्राम्स) आणि डीन (स्टुडंट अफेअर्स) यांनी राजीनामा द्यावा, असे विद्यार्थ्यांनी म्हटले होते.
विद्यार्थ्यांनी आयआयटी बॉम्बेकडून जाहीर माफीचीही मागणी केली. त्यांचा आरोप आहे की, संस्थेने एका जुन्या लिंक्डइन पोस्टद्वारे साहिलबद्दल अपूर्ण आणि दिशाभूल करणारी माहिती प्रसिद्ध करून त्याची प्रतिमा मलीन केली.
याव्यतिरिक्त, त्यांनी संचालक, अधिष्ठाता (विद्यार्थी व्यवहार), अधिष्ठाता (शैक्षणिक कार्यक्रम) आणि साहिलच्या विभागाचे प्रमुख यांच्यासोबत 'ओपन हाऊस' (खुली चर्चा) सत्राची मागणी केली, जेणेकरून त्यांना या घटनेबाबत थेट प्रश्न विचारण्याची संधी मिळेल.
तसेच, या वर्षी आयआयटी बॉम्बेमध्ये ज्या विद्यार्थ्यांनी आपला जीव गमावला, त्यांच्या कुटुंबीयांना आर्थिक मदत देण्याची मागणीही करण्यात आली.
पालकांचा आरोप: प्राध्यापकांकडून साहिलवर जातीवाचक शेरेबाजी
साहिलच्या पालकांनी १९ सप्टेंबर रोजी प्राध्यापक डुल्ला आणि इतरांविरुद्ध एफआयआर दाखल केला. साहिलचे वडील रवींद्र वाकोडे यांनी सांगितले की, प्राध्यापक डुल्ला यांनी त्यांच्या मुलावर जातीवाचक शेरेबाजी केली होती आणि साहिलला सुमारे तीन महिने मानसिक छळाला सामोरे जावे लागले होते.
आपल्या तक्रारीत साहिलच्या वडिलांनी आयआयटी बॉम्बेचे संचालक शिरीष बी. केदारे तसेच काही प्राध्यापक आणि वरिष्ठ अधिकाऱ्यांची नावेही नमूद केली आहेत. संचालकांच्या सांगण्यावरूनच साहिलचा छळ करण्यात आला, असा आरोप या तक्रारीत करण्यात आला आहे.
पोलिसांनी आत्महत्येस प्रवृत्त करणे आणि एससी/एसटी (SC/ST) कायद्याशी संबंधित कलमांखाली गुन्हा दाखल केला आहे. आता मुंबई पोलिसांची गुन्हे शाखा या प्रकरणाचा तपास करत आहे. पीटीआय च्या वृत्तानुसार, गुन्हे शाखा चौकशीसाठी संबंधित प्राध्यापक आणि इतरांना बोलावू शकते.
आयआयटीचे निवेदन: साहिलवर कोणतीही शिस्तभंगाची कारवाई करण्यात आली नव्हती
यापूर्वीच्या एका निवेदनात आयआयटी बॉम्बेने स्पष्ट केले होते की, परीक्षेदरम्यान मोबाईल फोन वापरताना पकडले जाऊनही साहिलवर कोणतीही शिस्तभंगाची कारवाई करण्यात आली नव्हती. संबंधित शिक्षक आणि विभागप्रमुखांनी त्याच्याशी चर्चा केली होती आणि त्याला समुपदेशन दिले होते.
संस्थेच्या म्हणण्यानुसार, साहिलला आश्वासन देण्यात आले होते की या घटनेचा त्याच्या शैक्षणिक कारकिर्दीवर कोणताही विपरीत परिणाम होणार नाही. त्यानंतर तो वसतिगृहात परतला आणि नंतर त्याच्या खोलीत मृत अवस्थेत आढळला.
साहिलच्या मृत्यूनंतर, ४०० हून अधिक विद्यार्थ्यांनी प्रशासनाविरोधात आंदोलन केले. दरम्यान, सत्र-मध्य परीक्षा पुढे ढकलण्यात आल्या आहेत.
