लोकगायिका तीजन बाई यांचे एम्स रायपूर येथे निधन
पद्मविभूषण पुरस्कार विजेत्या आणि छत्तीसगडच्या पांडवाणी या लोकगायन परंपरेला जागतिक ओळख मिळवून देणाऱ्या प्रख्यात लोककलाकार तीजन बाई यांचे रविवारी पहाटे निधन झाले. त्या ७० वर्षांच्या होत्या. रविवारी पहाटे ३:१५ च्या सुमारास रायपूर येथील एम्स रुग्णालयात त्यांनी अखेरचा श्वास घेतला.
त्या बऱ्याच काळापासून आजारी होत्या आणि २७ मे पासून त्यांना रुग्णालयात दाखल करण्यात आले होते. एम्स रायपूर येथील डॉक्टरांनी त्यांच्या निधनाची पुष्टी केली. त्यांच्या निधनाने कला आणि संस्कृती विश्वात शोकाची लाट पसरली आहे. देशभरातील कलाकार, साहित्यिक आणि त्यांच्या चाहत्यांनी त्यांना भावपूर्ण श्रद्धांजली वाहिली आहे.
पंतप्रधान मोदींनी शोक व्यक्त केला
पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी 'X' या सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्मवर शोक व्यक्त केला आणि पांडवानी गायिका तीजन बाई यांच्या निधनाने आपल्याला तीव्र दुःख झाल्याचे म्हटले. ते म्हणाले की, आपल्या दमदार सादरीकरणातून तीजन बाईंनी छत्तीसगडच्या या लोककलेला जगभरात एक वेगळी ओळख मिळवून दिली. त्यांचे निधन ही कला आणि संस्कृती जगताची कधीही भरून न येणारी हानी आहे. पंतप्रधानांनी त्यांच्या शोकाकुल कुटुंबीयांप्रति आणि चाहत्यांप्रति शोक व्यक्त करत त्यांना श्रद्धांजली वाहिली.
पांडवाणीला जागतिक ओळख मिळवून दिली
दुर्ग जिल्ह्यातील रहिवासी असलेल्या तीजन बाई यांनी आपल्या दमदार गायन, प्रभावी अभिनय आणि अनोख्या सादरीकरण शैलीच्या जोरावर 'पांडवाणी'ला आंतरराष्ट्रीय स्तरावर पोहोचवले. महाभारताच्या कथांच्या त्यांच्या वैशिष्ट्यपूर्ण सादरीकरणाने देश-विदेशातील लाखो प्रेक्षकांची मने जिंकली.
प्रवासाची सुरुवात संघर्षाने झाली
तीजन बाई यांचा जन्म २४ एप्रिल १९५६ रोजी छत्तीसगडमधील दुर्ग जिल्ह्यातील गनियारी गावात झाला. लहानपणापासूनच त्यांना महाभारताच्या कथांमध्ये खूप रस होता. सामाजिक आणि आर्थिक आव्हानांना न जुमानता त्यांनी आपले जीवन पांडवाणी गायनासाठी समर्पित केले.
त्या काळात, महिलांनी पांडवाणीच्या कपालिक शैलीत रंगमंचावर सादरीकरण करणे असामान्य मानले जात असे, परंतु तीजन बाईंनी आपल्या विलक्षण प्रतिभेने आणि समर्पणाने ही परंपरा बदलली. त्यांनी वयाच्या १३ व्या वर्षी चांदखुरी गावात आपला पहिला सार्वजनिक कार्यक्रम सादर केला.
भारतीय लोककलेची जादू जगभरातील अनेक देशांमध्ये पसरली आहे
आपल्या सहा दशकांच्या कला कारकिर्दीत, तीजन बाईंनी भारत, अमेरिका, ब्रिटन, फ्रान्स, जपान, रशिया, ऑस्ट्रेलिया आणि जर्मनी यांसारख्या अनेक देशांमध्ये पांडवाणी सादर केली. त्यांच्या सादरीकरणामुळे छत्तीसगडच्या लोकपरंपरेला जागतिक स्तरावर प्रसिद्धी मिळाली आणि भारतातील सर्वात आदरणीय लोककलाकारांमध्ये त्यांचे स्थान निर्माण झाले.
अनेक प्रतिष्ठित पुरस्कारांनी सन्मानित
भारतीय लोककलेतील त्यांच्या उत्कृष्ट योगदानाबद्दल तीजन बाई यांना १९८८ मध्ये पद्मश्री, १९९५ मध्ये संगीत नाटक अकादमी पुरस्कार, २००३ मध्ये पद्मभूषण आणि २०१९ मध्ये देशाचा दुसरा सर्वोच्च नागरी सन्मान, पद्मविभूषण, प्रदान करण्यात आला.
तीजन बाईंचा वारसा कायम जिवंत राहील
तीजन बाईंसाठी पांडवाणी ही केवळ एक कला नव्हती, तर त्यांच्या आयुष्याचे ध्येय होते. जवळपास सहा दशके त्यांनी ही लोकपरंपरा जिवंत ठेवली आणि कलाकारांच्या अनेक नवीन पिढ्यांना भारताच्या सांस्कृतिक वारशाशी जोडले जाण्यासाठी प्रेरणा दिली. त्यांच्या निधनाने लोककला जगताने एक महान कलाकार गमावला असेल, पण त्यांची कला आणि वारसा येणाऱ्या पिढ्यांना प्रेरणा देत राहील.
Edited By - Priya Dixit
