खासदारांवर गुन्हेगारी आरोप असताना 'विकसित भारत' कसा घडणार? सोनम वांगचुक यांची 'दुसऱ्या स्वातंत्र्यलढ्याची' हाक!
स्वातंत्र्यदिनाच्या (१५ ऑगस्ट) अगदी आधी, लडाखमधील प्रसिद्ध शिक्षणतज्ज्ञ, अभियंता आणि पर्यावरणवादी कार्यकर्ते सोनम वांगचुक यांनी देशाला उद्देशून एक अत्यंत भावपूर्ण आणि विचारप्रवर्तक संदेश दिला. देशातील सध्याचे राजकीय वातावरण, भ्रष्टाचार आणि नेतृत्वाचा दर्जा यांबाबत तीव्र चिंता व्यक्त करत त्यांनी 'दुसऱ्या स्वातंत्र्यलढ्या'चे आणि 'शांततापूर्ण क्रांती'चे कळकळीचे आवाहन केले.
वांगचुक यांनी स्पष्ट शब्दांत सांगितले की, जोपर्यंत आपण आपले नेते निवडण्याची पद्धत बदलत नाही, तोपर्यंत भारत केवळ २०४७ पर्यंत विकसित राष्ट्र बनण्यातच अपयशी ठरणार नाही, तर जागतिक बाजारपेठेत मान उंचावून उभे राहण्याची आपली पात्रताही गमावून बसेल.
१. "शेजारील देश ५० वर्षांत खूप पुढे गेले; आपण का मागे राहिलो?" आपल्या व्हिडिओ संदेशाच्या सुरुवातीला वांगचुक यांनी सांगितले की, ते अलीकडे आजारी होते आणि अंथरुणाला खिळून असताना देशाच्या भविष्याबद्दल चिंतन करत होते. "५० वर्षांपूर्वी जे शेजारील देश आपल्या मागे होते किंवा आपल्या बरोबरीचे होते, ते आता दरडोई जीडीपीच्या बाबतीत आपल्यापेक्षा मैलोन् मैल पुढे गेले आहेत. थायलंड, मलेशिया, इंडोनेशिया - आणि अगदी श्रीलंका व बांगलादेशही - आपल्या पुढे आहेत." त्यांनी इशारा दिला की, जर देश सध्याच्याच मार्गावर चालत राहिला, तर २०४७ मध्ये स्वातंत्र्याची शताब्दी साजरी करताना भारत जागतिक मंचावर स्वतःला विकसित राष्ट्र म्हणून सादर करू शकणार नाही.
२. शिक्षण आणि प्रशासनावर कठोर टीका: देशातील अलीकडील आंदोलनांवर चर्चा करताना त्यांनी जनतेच्या प्रयत्नांचे कौतुक केले, परंतु सत्तेत असलेल्यांच्या दृष्टिकोनाबद्दल निराशा व्यक्त केली. शिक्षणात कोणताही चमत्कार नाही: अलीकडील जनआंदोलनांमुळे शिक्षणमंत्र्यांना राजीनामा द्यावा लागला, तरीही नवीन मंत्र्यांकडूनही कोणत्याही चमत्काराची आशा वांगचुक यांना वाटत नाही. जोपर्यंत देशाची शिक्षण व्यवस्था मागासलेली राहील, तोपर्यंत देशाचे भविष्यही मागासलेलेच राहील. दडपशाहीचे एकसमान धोरण: ज्याप्रमाणे दिल्लीतील एका पक्षाच्या सरकारविरुद्ध उठलेले आवाज निर्दयपणे दडपले गेले, त्याचप्रमाणे इतर राज्यांमधील इतर पक्षांच्या सरकारांनीही तीच वृत्ती स्वीकारली. चेहरे बदलले, पण भ्रष्टाचार नाही: २०१२-१३ च्या भ्रष्टाचारविरोधी आंदोलनामुळे सरकार बदलले असले, तरी बारा वर्षांनंतरही भ्रष्टाचार आणि अन्याय नाहीसे झालेले नाहीत; त्याऐवजी, त्या समस्या दुप्पट किंवा तिप्पट होऊन आपल्यासमोर उभ्या ठाकल्या आहेत.
३. संसदेबाबतचा एक महत्त्वाचा प्रश्न: "अर्ध्याहून अधिक खासदारांवर गुन्हेगारी खटले असताना 'विकसित भारत' कसा साकार होणार?" कोणत्याही एका राजकीय पक्षावर किंवा सत्ताधारी विरुद्ध विरोधी पक्ष अशा वादावर टीका करण्याऐवजी, सोनम वांगचुक यांनी संपूर्ण व्यवस्थेतील एका त्रुटीवर प्रकाश टाकला: "आपल्या जवळपास निम्म्या खासदारांवर गुन्हेगारी खटले दाखल आहेत आणि सुमारे एक-तृतीयांश खासदारांवर हत्या, बलात्कार आणि अपहरण यांसारखे गंभीर आरोप आहेत. अशा परिस्थितीत देश कधी विकसित होऊ शकेल का?" त्यांनी हे स्पष्ट केले की, देशात सत्याच्या आणि तत्त्वांच्या मार्गावर चालणारे नेते नक्कीच आहेत आणि ते त्यांना सलाम करतात. मात्र, समस्या त्या व्यवस्थेतच आहे ज्याद्वारे आपण आपले नेतृत्व निवडतो. जोपर्यंत योग्य नेत्यांची निवड होत नाही, तोपर्यंत संपूर्ण राष्ट्र चुकीच्या दिशेने वाटचाल करत राहील.
४. स्वातंत्र्यदिनी देशवासियांकडून अपेक्षित असलेली भेट: 'सर्वोत्तम बुद्धिमत्ता' असलेल्या व्यक्तींचा शोध. या आव्हानात्मक परिस्थितीचा सामना करण्यासाठी, सोनम वांगचुक यांनी देशात 'शांततापूर्ण क्रांती'ची हाक दिली आहे. भारतासाठी एक 'नवीन आराखडा' आणि नवी दिशा निश्चित करण्यासाठी देशातील सर्वात बुद्धिमान, तत्त्वनिष्ठ आणि निस्वार्थी नागरिकांना एका व्यासपीठावर आणण्याचे त्यांचे उद्दिष्ट आहे.
लडाखच्या दुर्गम दऱ्यांमधून बोलताना वांगचुक यांनी देशवासियांना १५ ऑगस्टसाठी एक भेट देण्याचे आवाहन केले: "या स्वातंत्र्यदिनी तुम्ही मला एक भेट देऊ शकता: तुमच्या परिचयातील निस्वार्थी, तत्त्वनिष्ठ आणि उच्च चारित्र्य असलेल्या व्यक्तींची नावे सुचवा."
देशव्यापी संवाद: जनतेकडून आणि विचारवंतांकडून थेट सूचना जाणून घेण्यासाठी देशातील विविध राज्ये आणि शहरांना लवकरच भेट देण्याची इच्छा वांगचुक यांनी व्यक्त केली.
भारताला 'दुसऱ्या स्वातंत्र्याची' गरज आहे का? सोनम वांगचुक यांची ही हाक कोणत्याही विशिष्ट पक्षाविरुद्ध किंवा नेत्याविरुद्ध नाही, तर अशा पोकळ झालेल्या व्यवस्थेविरुद्ध आहे जिथे निवडणुका जिंकणे हेच एकमेव उद्दिष्ट बनले आहे. १९४७ मध्ये आपल्याला ब्रिटिशांपासून स्वातंत्र्य मिळाले, तरीही २०२६ कडे वाटचाल करणाऱ्या या काळात, वांगचुक यांचे आवाहन आपल्याला आठवण करून देते की भ्रष्टाचार, विषारी राजकारण आणि निरक्षरता यांपासून आपल्याला अजूनही स्वातंत्र्य मिळवायचे बाकी आहे.
