डिजीटल पेमेंट्सचे प्रकार आणि वापरताना घ्यावी अशी खबरदारी

Last Modified मंगळवार, 8 डिसेंबर 2020 (11:23 IST)
सध्याच्या काळात भारतात सर्वीकडे डिजीटल पेमेंट मोठ्या प्रमाणात केले जात आहे. जसं-जसं डिजीटल पेमेंट आपली गती वाढवत आहे, त्याच प्रमाणे डिजीटल फसवणूक देखील वाढत आहे. ग्राहकाला ओळखणे कठीण होत आहे की कोणत्या डिजीटल पर्यायाने त्यांनी पेमेंट करावे आणि कोणत्या पर्यायाला दुर्लक्षित करावं.

ऑनलाईन खरेदारी करताना देखील त्यांच्या समोर अशे बरेच पर्याय येतात, त्यामुळे त्यांचा गोधंळ होणं साहजिकच आहे. चला जाणून घेऊ या की भारतात कोण कोणती डिजीटल पेमेंट वैध आहे आणि कोणत्या डिजीटल पेमेंट चा वापर कुठे करावा.

* बँकिंग कार्ड्स-
जेव्हा आपण एखाद्या बँकेत आपले खाते उघडता तेव्हा आपल्याला डेबिट कार्ड दिले जाते, ज्याला आपण एटीएम कार्ड देखील म्हणतो. या शिवाय बँक आपल्याला क्रेडिट कार्ड देखील देतात, पण आपल्याला हा विचार करावयाचा आहे की आपल्याला खरंच क्रेडिट कार्डाची गरज आहे का? जर आपण डिजीटल पेमेंट मध्ये खूप आरामदायक नसाल! तर ते न घेणे चांगले. लक्षात ठेवा की क्रेडिट कार्ड पेमेंट मध्ये लोक नुकसान देखील सोसतात कारण याचे नियम फार क्लिष्ट असून या वर लागणारे शुल्क जास्त प्रमाणात आकारले जातात.
क्रेडिट आणि डेबिट दोन्ही प्रकारच्या कार्ड्स मध्ये आपले पिन खूप महत्त्वाचे असतात, हे कोणा बरोबर देखील सामायिक करू नये.

* यूपीआय पेमेंट पर्याय -
UPI म्हणजे युनिफॉर्म पेमेंट इंटरफेस आपल्याला त्वरितच पैसे हस्तांतरित करण्यास किंवा प्राप्त करण्यास सवलत देतो. यात सरकारने पुरविल्या सेवाच नव्हे तर गूगलपे, (GooglePay) फोनपे (PhonePe), पेटीएम पेमेंट्स बॅंक्स इत्यादींचा समावेश आहे. हे मोठ्या प्रमाणात ग्राहकांना UPI शी जोडत आहे. तथापि, यातही आपल्याला फसवेगिरी पासून सावधगिरी बाळगण्याची गरज आहे, कारण बऱ्याचदा आपल्याला फिशिंगसाठी बऱ्याच ठिकाणाहून कॉल येतात अनवधानामुळे आपली फसगत होऊ शकते.

यूपीआय आपल्याला पेमेंट्सची सवलत देतो, पण यामुळे फसवणुकीचे प्रमाण देखील वाढतच आहे. म्हणून आवश्यक आहे की आपण आपल्या पिन ला सुरक्षित ठेवणे आणि आपला फोन कोणालाही न देणे.

* एईपीएस(AEPS) आधार इनेबल्ड पेमेंट सिस्टम -
या द्वारे आपण आपल्या केवायसी ची माहिती देऊन आपल्या खात्याशी आधार लिंक करू शकता. 1 किंवा 2 मिनिटातच हे सक्रिय होत या साठी आपल्याला मायक्रो एटीएम लागतं आणि आपल्या उपस्थितीत पैसे निघून जातात. पण लक्षात ठेवण्याची गोष्ट अशी आहे की आपण अधिकृत ठिकाणावरूनच या सर्व्हिसचा वापर करावा. कुठेही केल्याने फसवणूक होण्याचा धोका असतो.
* मोबाईल वॉलेट -
मोबाईलमध्ये पेटीएम सर्वात लोकप्रिय मानले जाते. नोटबंदीच्या काळापासूनच मोबाईल वॉलेट खूप लोकप्रिय आहे आणि याच्या
माध्यमातून आपण कोणालाही पैसे देऊ शकता. आता तर याद्वारे कोणत्याही बँकेच्या खात्यात पैसे देखील हस्तांतरण करू शकतो. याचे शुल्क आकारण्यात येतात. मोबाईल वॉलेट, ऑनलाईन व्यवहारात खूप लोकप्रिय आहेत.

* इंटरनेट बँकिंग -
आपल्याला त्वरित पैसे हस्तांतरित करावयाचे असेल किंवा एनएफटी करायची असल्यास आपण हे बँकिंगचे काम इंटरनेट बँकिंगच्या साहाय्याने करू शकता.या मध्ये कोणत्याही बॅंकेतून इंटरनेट बँकिंग साठी अर्ज केल्यानंतर आपल्याला एक यूजर नेम आणि पासवर्ड मिळतं आणि त्याने आपण लॉगिन करून बँकेच्या इंटरनेट बँकिंग वेबसाइट वर भेट देता आणि सर्व बँकेचे व्यवहार करता.
* पीओएस(POS) म्हणजे पॉइंट ऑफ सेल -
आपण बऱ्याचदा बघता की शॉपिंग मॉल्स मध्ये खरेदी करताना आपल्या बँकेच्या कार्डला स्क्रॅच करून मशीनने पैसे घेतले जातात. या मशीनला पॉइंट ऑफ सेल म्हणतात. वेगवेगळ्या बँक हे मशीन आपल्या ला देतात जेव्हा आपण एका व्यवसायीच्या रूपाने ओळख दाखवून याची मागणी करता.

समजा की आपण एखादे स्टोअर उघडत आहात आणि आपण बँकेकडून पीओएस ची मागणी करता आणि त्या मशिनी मधून आपण कोणतेही कार्ड स्क्रॅच करून पैसे घेऊ शकता.

एका ग्राहक म्हणून आपल्याला हे लक्षात ठेवले पाहिजे की कार्ड स्क्रॅच करताना आपले पासवर्ड काळजीपूर्वक घाला. जर आपल्या परवानगी शिवाय आपल्या खात्यामधून रक्कम वजा झाली असल्यास त्वरितच आपल्या बॅंकेशी संपर्क साधावा.

वरील पेमेंट पद्धतीच्या व्यतिरिक्त USSD बँक प्रीपेड कार्ड आणि मायक्रो एटीएम देखील मोठ्या प्रमाणात वापरण्यात येतात, परंतु डिजीटल पेमेंट मध्ये हे लक्षात ठेवण्याची गरज आहे की हे पूर्णपणे सुरक्षित आहे किंवा नाही. नाही तर आपण फसवणुकीला बळी पडू शकता.


यावर अधिक वाचा :

डिशच्या रिचार्जसाठी घटस्फोट

डिशच्या रिचार्जसाठी घटस्फोट
नवरा-बायकोमध्ये कोणत्या ना कोणत्या कारणावरून भांडणं होतच असतात. काही वेळा हे वाद ...

धर्मवीर चित्रपटामुळे नात्याला तडा! उद्धव ठाकरे यांनी ...

धर्मवीर चित्रपटामुळे नात्याला तडा! उद्धव ठाकरे यांनी धर्मवीर चित्रपटाचा शेवट पाहणं का टाळलं होतं?
13 मे रोजी प्रदर्शित झालेल्या ‘धर्मवीर : मुकाम पोस्ट ठाणे’या मराठी चित्रपटाच्या ...

विधानसभेचे विशेष अधिवेशन 3 व 4 जुलै रोजी होणार

विधानसभेचे विशेष अधिवेशन 3 व 4 जुलै रोजी होणार
महाराष्ट्र विधानसभेचे दोन दिवसीय विशेष अधिवेशन रविवार, दिनांक 3 जुलै आणि सोमवार, दिनांक 4 ...

एकनाथ शिंदे आणि देवेंद्र फडणवीस यांना उद्धव ठाकरे यांनी ...

एकनाथ शिंदे आणि देवेंद्र फडणवीस यांना उद्धव ठाकरे यांनी दिल्या अशा शुभेच्छा
राज्याच्या मुख्यमंत्रीपदी एकनाथ शिंदे आणि उपमुख्यमंत्रीपदी देवेंद्र फडणवीस यांनी शपथ ...

सिडकोत तरुणीवर बलात्कार;गुन्हा दाखल

सिडकोत तरुणीवर बलात्कार;गुन्हा दाखल
नाशिक – सिडकोत तरुणीवर वेळोवेळी बलात्कार केल्याप्रकरणी अंबड पोलिस स्थानकात गुन्हा दाखल ...

एकाच कुटुंबातील पाच जण मृतावस्थेत आढळले

एकाच कुटुंबातील पाच जण मृतावस्थेत आढळले
केरळमधील कल्लंबलमजवळ शनिवारी सकाळी एकाच कुटुंबातील पाच सदस्य त्यांच्या घरात मृतावस्थेत ...

नुपूर शर्मा यांचे समर्थन केल्यामुळे अमरावतीच्या उमेश कोल्हे ...

नुपूर शर्मा यांचे समर्थन केल्यामुळे अमरावतीच्या उमेश कोल्हे यांची हत्या झाली का?
अमरावतीच्या एका मेडिकल व्यावसायिकाच्या हत्येचा तपास आता राष्ट्रीय तपास यंत्रणा (NIA) ...

भीषण अपघातात बंगळुरू येथील तिघांचा मृत्यू ,एक महिला जखमी

भीषण अपघातात बंगळुरू येथील तिघांचा मृत्यू ,एक महिला जखमी
याबाबत वडगाव पोलीस ठाण्यामध्ये गुन्हा दाखल झाला आहे.निलेश कुमार सी (वय ४२), संजना ...

बिबट्या थेट बंगल्याच्या बाल्कनीत, शर्थीचे प्रयत्नानंतर ...

बिबट्या थेट बंगल्याच्या बाल्कनीत, शर्थीचे प्रयत्नानंतर जेरबंद
नाशिकमधील सातपूर परिसरातील अशोकनगर येथे आज सकाळी बिबट्याचा धुमाकूळ पहायला मिळाला. ...

'ते' पत्र बेकायदशीर, यावर आम्ही कायदेशीर उत्तर देऊ : केसरकर

'ते' पत्र बेकायदशीर, यावर आम्ही कायदेशीर उत्तर देऊ : केसरकर
शिवबंधन हे खरं नाते, अफिडेव्हिट हे खरं बंधन नाही. शिवसेना पक्षप्रमुख उद्धव ठाकरे यांनी ...